Tác động của nắng nóng cực đoan đến sự khởi phát sa sút nhận thức

Dưới đây là bản tóm lược nội dung nghiên cứu từ bài báo khoa học có tiêu đề “Effects of extreme heat on the onset of dementia and all‐cause mortality: A 3‐year follow‐up study in a large population‐based cohort in Japan” (Tác động của nắng nóng cực đoan đến sự khởi phát sa sút nhận thức và tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân: Nghiên cứu theo dõi 3 năm trên một đoàn hệ dân cư lớn tại Nhật Bản) đăng trên PMC:

1. Đặt vấn đề & Mục tiêu

Bối cảnh: Biến đổi khí hậu làm gia tăng các đợt nắng nóng cực đoan. Mặc dù các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra nắng nóng làm suy giảm nhận thức tạm thời hoặc tăng tỷ lệ nhập viện do sa sút nhận thức, nhưng bằng chứng về tác động của việc tiếp xúc lặp đi lặp lại với nắng nóng cực đoan trong nhiều năm đối với sự khởi phát sa sút nhận thức (dementia onset) và tỷ lệ tử vong ở người cao tuổi vẫn còn rất hạn chế.
Mục tiêu: Nghiên cứu nhằm đánh giá xem liệu việc tiếp xúc tích lũy hoặc đơn lẻ với các ngày nắng nóng cực đoan (vượt quá ngưỡng khí hậu thông thường tại địa phương) có làm tăng nguy cơ mắc sa sút nhận thức và tử vong do mọi nguyên nhân hay không.

2. Phương pháp nghiên cứu

Đối tượng & Dữ liệu: Sử dụng dữ liệu từ Nghiên cứu Đánh giá Lão khoa Nhật Bản (JAGES) giai đoạn 2016 – 2019. Nghiên cứu theo dõi 57.178 người trưởng thành từ 65 tuổi trở lên, độc lập, không bị sa sút nhận thức tại thời điểm ban đầu và đã sinh sống ít nhất 30 năm tại cùng một đô thị.
Chỉ số đánh giá bệnh: Sự khởi phát sa sút trí tuệ và tử vong được xác định thông qua hệ thống Bảo hiểm Chăm sóc Dài hạn công (LTCI) của Nhật Bản.
Định nghĩa nắng nóng cực đoan: Được tính toán dựa trên nhiệt độ tại địa phương vượt mức bách phân vị thứ 90 (90th) hoặc 99 (99th). Nghiên cứu phân tích theo hai mô hình:
Tích lũy (Cumulative): Tổng số ngày nắng nóng trong vòng 1 đến 3 năm.
Thời điểm (Point/Time-lagged): Số ngày nắng nóng trong một năm riêng lẻ trước đó để xem xét độ trễ của tác động.

3. Kết quả chính

Tăng nguy cơ sa sút t nhận thức và tử vong: Việc tiếp xúc tích lũy với nắng nóng cực đoan trong vòng 1 đến 3 năm làm tăng đáng kể tỷ lệ (odds) khởi phát bệnh sa sút nhận thức, cũng như kết cục phối hợp (sa sút trí tuệ hoặc tử vong).
Tác động nhanh chóng: Các ảnh hưởng bất lợi đối với hệ thần kinh và sức khỏe biểu hiện tương đối nhanh, ghi nhận rõ rệt chỉ trong vòng 1 đến 3 năm sau khi tiếp xúc với các đợt nóng.
Phân tích độ trễ (Time-lagged): Nghiên cứu ghi nhận tác động có ý nghĩa thống kê đối với mức tiếp xúc trước đó 1 năm và 3 năm, trong khi kết quả ở mốc trước đó 2 năm có sự biến thiên không đồng nhất.

4. Cơ chế sinh học giả định

Dù nghiên cứu dịch tễ tập trung vào số liệu thống kê, bài báo cũng thảo luận về các cơ chế từ nghiên cứu động vật và lâm sàng nhỏ trước đây:

Nắng nóng cực đoan làm giảm lưu lượng máu nuôi não, gây căng thẳng cảm giác, thay đổi nồng độ chất dẫn truyền thần kinh và có thể gây tổn thương trực tiếp đến các neuron.

Ở người sa sút nhận thức (hoặc suy giảm nhận thức nhẹ), khả năng tự điều hòa chức năng tim mạch, huyết áp, thân nhiệt và nhận thức về tình trạng bệnh lý đều kém, khiến họ dễ bị tổn thương và tăng tỷ lệ tử vong khi gặp thời tiết khắc nghiệt.

5. Kết luận & Khuyến nghị

Nắng nóng cực đoan do biến đổi khí hậu là một yếu tố nguy cơ môi trường có khả năng đẩy nhanh tiến trình khởi phát sa sút nhận thức và tử vong ở người cao tuổi.

Khuyến nghị: Các chiến lược và chính sách thích ứng với nắng nóng (như quản lý vi khí hậu, hỗ trợ điều hòa nhiệt độ phòng, nâng cao nhận thức cộng đồng) cần phải được tích hợp chặt chẽ vào các khung dự phòng sa sút nhận thức quốc gia nhằm bảo vệ nhóm dân số cao tuổi dễ bị tổn thương.

Nguồn tham khảo Https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12765402/