Nghiên cứu triệu chứng mắt kéo dài ở những người từng mắc COVID-19

Dưới đây là tóm tắt nghiên cứu với tiêu đề “Long-term ocular symptoms following COVID-19 linked to immune dysregulation, dysautonomia and peripheral neuropathy” công bố trên tạp chí Nature Communications, tháng 7 năm 2026.

Nghiên cứu về các triệu chứng mắt kéo dài (Persistent Ocular Symptoms – POS) ở những người từng mắc COVID-19 thể nhẹ không cần nhập viện. Nghiên cứu làm rõ cơ chế bệnh sinh, chỉ ra sự liên quan giữa triệu chứng mắt kéo dài với tình trạng viêm thần kinh do miễn dịch, rối loạn thần kinh thực vật và bệnh lý thần kinh giác mạc ngoại biên.

1. Đối tượng và Phương pháp Nghiên cứu

• Nhóm tham gia: 100 cá nhân mắc triệu chứng mắt kéo dài (POS) xuất hiện từ 3 tháng đến 3 năm sau khi nhiễm COVID-19 (73% là nữ) và 32 người đối chứng (Control – CO) đã hồi phục hoàn toàn không có triệu chứng mắt.
• Thời gian kéo dài bệnh: 78,2% người thuộc nhóm POS có triệu chứng kéo dài ít nhất 1 năm và 33,3% kéo dài trên 2 năm. Có 33% bệnh nhân phải nghỉ làm một phần hoặc toàn thời gian do suy giảm khả năng làm việc.
• Phương pháp đánh giá: Đánh giá chức năng thị giác qua bảng hỏi Catquest-9SF, thực hiện kiểm tra mắt lâm sàng tiêu chuẩn và chuyên sâu, ghi hình kính hiển vi đồng tiêu trong cơ thể (IVCM), đo đồng tử động và phân tích proteome dịch nước mắt (nền tảng Olink 768 protein).

2. Các Phát hiện Chính

Triệu chứng Lâm sàng & Ảnh hưởng Sinh hoạt:

• Đánh giá qua Catquest-9SF ghi nhận sự suy giảm thị giác đáng kể trong đời sống hàng ngày, gặp nhiều khó khăn nhất khi đọc sách/báo và nhìn màn hình thiết bị điện tử.
• Triệu chứng tự báo cáo phổ biến nhất bao gồm: Nhạy cảm/sợ ánh sáng (42,7%), đau mắt (30,2%), mỏi mắt (26,0%), giảm khả năng điều tiết/tập trung (22,9%), nhức đầu, nhìn mờ và khô mắt.

Phát hiện qua Khám Lâm sàng Chuyên sâu:

• Khám thông thường: Thị lực xa có kính, nhãn áp, độ dày giác mạc, lượng và chất lượng nước mắt tiêu chuẩn không phát hiện bất thường.
• Thị giác gần & Vận động nhãn cầu: Giảm thị lực gần hai mắt, xuất hiện lác ẩn (esophoria – mắt có xu hướng lệch vào trong) và suy giảm lực dự trữ hợp thị (fusional reserve).
• Tổn thương thần kinh giác mạc: Mật độ dây thần kinh dưới biểu mô giác mạc giảm đáng kể và phản xạ chớp mắt bị yếu đi.
• Phản ứng miễn dịch tại chỗ: Tăng mật độ các tế bào T / tế bào đuôi gai trưởng thành (activated/mature dendritic cells) ở đám rối thần kinh giác mạc, thể hiện tình trạng viêm thần kinh mạn tính.
• Rối loạn thần kinh thực vật (Ocular dysautonomia): Phản xạ đồng tử đáp ứng với ánh sáng bị suy yếu (kích thước đồng tử lúc giãn và co đều lớn hơn, thời gian co đồng tử chậm hơn, tốc độ phục hồi nhanh hơn).

Phân tích Proteomics Dịch Nước mắt:

• Phát hiện 178 protein bị rối loạn biểu hiện ở nhóm POS.
• 5 protein biến đổi rõ rệt nhất (FDR < 0,05) gồm: ITGB6, NFASC, CKMT1A-CKMT1B, CCN2 (CTGF) và TPSAB1.
• Kích thước đồng tử bất thường tương quan thuận với mức tăng yếu tố phiên mã JUN (dấu hiệu đáp ứng tổn thương/phục hồi thần kinh ngoại biên).
• Sự tăng sinh tế bào T/đuôi gai tương quan với các protein ANGPTL2, SKAP2 và DAPP1.
• Hồ sơ protein nước mắt ở bệnh nhân POS trùng khớp với dấu hiệu rối loạn miễn dịch, rối loạn tế bào T CD4+ ở các bệnh nhân COVID-19 nặng.

3. Mô hình Chẩn đoán & Bản chất Bệnh lý

Xây dựng Mô hình Chẩn đoán (Diagnostic Models):

• Mô hình dựa trên 5 thông số lâm sàng chuyên sâu (mật độ thần kinh giác mạc, phản xạ chớp mắt, thời gian co đồng tử, tốc độ giãn đồng tử, mật độ tế bào T/đuôi gai) đạt độ chính xác chẩn đoán AUC = 77%.
• Mô hình kết hợp 4 thông số lâm sàng + 6 protein marker trong nước mắt đạt độ chính xác chẩn đoán AUC = 91%.

4. Kết luận

Nghiên cứu kết luận rằng các triệu chứng mắt kéo dài sau COVID-19 cấu thành một “Hội chứng mắt hậu COVID-19” (Post-COVID eye syndrome). Căn nguyên của hội chứng này xuất phát từ hiện tượng viêm thần kinh mạn tính qua trung gian tế bào T, dẫn đến thoái hóa dây thần kinh ngoại biên giác mạc, rối loạn thần kinh thực vật điều hòa đồng tử và lác mắt.

Nguồn Tham Khảo

• Bài báo khoa học: “Long-term ocular symptoms following COVID-19 linked to immune dysregulation, dysautonomia and peripheral neuropathy”.
• Tạp chí: Nature Communications (Năm xuất bản: 2026).