Xem tivi thường xuyên có bị teo não?

Tóm lược nghiên cứu hành vi tĩnh tại và cấu trúc não với tiêu đề “Associations of distinct sedentary behaviors with cortical, subcortical, and white matter hyperintensity volumes” đăng trên tạp chí Alzheimer’s & Dimentia năm 2026.

1. Bối cảnh và mục tiêu

Hành vi tĩnh tại (sedentary behavior – SB), như ngồi xem TV hay ngồi làm việc kéo dài, được cho là làm tăng nguy cơ sa sút nhận thức (Alzheimer’s disease và các bệnh liên quan – ADRD). Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây thường coi SB là một khối đồng nhất, chưa phân biệt được bối cảnh khác nhau của hành vi tĩnh tại (ví dụ: xem TV thụ động vs. ngồi làm việc mang tính nhận thức chủ động), và bằng chứng về mối liên hệ với cấu trúc não còn hạn chế, chủ yếu dựa trên nghiên cứu cắt ngang.

Mục tiêu: Xem xét mối liên hệ giữa SB theo từng bối cảnh cụ thể (xem TV và ngồi làm việc) với thể tích các vùng não (vỏ não, dưới vỏ, vùng đặc trưng bệnh Alzheimer – AD signature regions) và thể tích tổn thương chất trắng (white matter hyperintensity – WMH), qua theo dõi dài hạn 22 năm.

2. Phương pháp nghiên cứu

Đối tượng: 1.712 người trưởng thành không sa sút nhận thức từ nghiên cứu ARIC (Atherosclerosis Risk in Communities), tuổi trung bình 76 (SD 5,2), 57% nữ.
Thiết kế: SB được đo bằng bảng câu hỏi Baecke (tự báo cáo) tại visit 1 (1987–1989); chụp MRI não 3T tại visit 5 (2011–2013).
Đo đạt đánh giá: Thể tích thùy não (trán, thái dương, chẩm, đỉnh), thể tích chất xám dưới vỏ, thể tích vùng đặc trưng AD, và thể tích WMH (log-transformed).
Phân tích: Mô hình hồi quy tuyến tính tổng quát với 4 cấp độ hiệu chỉnh (thô → hiệu chỉnh tối thiểu → hiệu chỉnh đầy đủ → hiệu chỉnh thêm hoạt động thể chất), kiểm soát sai số nhiều so sánh bằng FDR, phân tích riêng theo giới, và nhiều phân tích độ nhạy (APOE ε4, loại trừ người có MCI/bệnh mạch máu não, trọng số xác suất mất theo dõi, biến thời gian thay đổi).

3. Kết quả nghiên cứu

Xem TV thường xuyên (rất thường xuyên): liên quan đến thể tích thấp hơn ở vùng trán, chẩm, và vùng đặc trưng AD, đồng thời thể tích WMH cao hơn — ngay cả sau khi hiệu chỉnh hoạt động thể chất.
Ngồi làm việc thường xuyên (luôn luôn): ngược lại, liên quan đến thể tích cao hơn ở vùng trán, chẩm, đỉnh, và thể tích WMH thấp hơn — được lý giải là do tính chất nhận thức chủ động của công việc.
Khác biệt theo giới: Nam giới nhạy cảm hơn nhiều — xem TV nhiều liên quan đến giảm thể tích ở nhiều vùng não rộng khắp (trán, thái dương, chẩm, đỉnh, dưới vỏ, vùng AD). Ở nữ giới, hầu như không có mối liên hệ đáng kể nào được ghi nhận.
Các kết quả này ổn định qua nhiều phân tích độ nhạy khác nhau, cho thấy tính vững chắc của phát hiện.

4. Kết luận và ứng dụng

SB không phải là một khối đồng nhất — bối cảnh và mức độ tham gia nhận thức của hành vi tĩnh tại quyết định ảnh hưởng đến não bộ: loại thụ động (xem TV) có hại, loại chủ động về nhận thức (công việc bàn giấy) có thể có tính bảo vệ.
Xem TV nhiều là yếu tố dự báo độc lập cho tổn thương mạch máu não nhỏ (WMH), có thể liên quan đến giảm tưới máu não và nguy cơ chuyển hóa/mạch máu tích lũy.
Ứng dụng y tế công cộng: Các chiến lược can thiệp nên tập trung giảm thời gian tĩnh tại ít đòi hỏi nhận thức (như xem TV), thay vì chỉ nhắm vào tổng thời gian ngồi; đồng thời cần cân nhắc yếu tố giới khi thiết kế can thiệp.
Hạn chế: Dữ liệu SB tự báo cáo (không đo bằng thiết bị), thiết kế quan sát nên không thể suy luận nhân quả, và SB không được đo lại tại thời điểm chụp MRI.

Nguồn tham khảo

Feter N, Nanda A, Hourihan S, et al. Associations of distinct sedentary behaviors with cortical, subcortical, and white matter hyperintensity volumes: Evidence from the ARIC study. Alzheimer’s & Dementia. 2026;22:e71582. https://doi.org/10.1002/alz.71582