Một bài kiểm tra đơn giản có thể dự đoán 24 giờ cuối cùng của bệnh nhân

Bài báo được đăng trên Medscape Medical News (tháng 4 năm 2026) có tiêu đề “A Simple Test Could Predict a Patient’s Final 24 Hours” (Một bài kiểm tra đơn giản có thể dự đoán 24 giờ cuối cùng của bệnh nhân). Bài viết tổng hợp từ một nghiên cứu lâm sàng mới được công bố trên tạp chí y khoa BMJ vào tháng 4 năm 2026.

Dưới đây là tóm tắt nội dung chi tiết dưới góc nhìn lâm sàng và thực tiễn chuyên môn:

1. Bối cảnh (Background)

Ở Hàn Quốc, các thành viên trong gia đình thường rất coi trọng việc có mặt bên cạnh người thân vào thời điểm họ qua đời,” ông Kang (tác giả của bài báo), giám đốc trung tâm chăm sóc người hấp hối tại Bệnh viện Đại học Quốc gia Gyeongsang ở Hàn Quốc, cho biết. “Điều đó thường dẫn đến những câu hỏi khó khăn và cấp bách về thời gian còn lại. Trên thực tế, tôi thường cảm thấy những hạn chế của các dấu hiệu lâm sàng hiện có khi cố gắng trả lời những câu hỏi đó.”

Trong lĩnh vực chăm sóc giảm nhẹ (palliative care) và cuối đời, việc nhận biết chính xác khi nào một bệnh nhân sắp qua đời (trong vòng 24 giờ tới) có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Nó giúp nhân viên y tế đưa ra các quyết định điều trị giảm đau phù hợp, tránh các can thiệp y tế vô ích, đồng thời giúp người nhà bệnh nhân chuẩn bị tâm lý và kịp thời túc trực bên cạnh người thân trong những giây phút cuối cùng.
Mặc dù có nhiều dấu hiệu lâm sàng muộn (như hơi thở rít – death rattle, tím tái đầu chi), y học vẫn thiếu một bài kiểm tra đơn giản, khách quan và có độ đặc hiệu cao tại giường bệnh để dự đoán mốc thời gian 24 giờ này.

2. Bài kiểm tra và Phương pháp nghiên cứu (The Test & Methods)

Bài kiểm tra phản xạ giác mạc (Corneal Reflex Test): Đây là một nghiệm pháp tại giường rất đơn giản và nhanh chóng. Bác sĩ hoặc điều dưỡng dùng một sợi bông vô trùng chạm nhẹ vào phần giác mạc của mắt bệnh nhân để đánh giá phản xạ nháy mắt (blink response).
- Phản xạ bình thường: Mí mắt nhắm nhanh
- Giảm phản xạ: Mí mắt nhắm chậm hoặc không nhắm hoàn toàn
- Không có phản xạ: Không có chuyển động mí mắt
- Phản xạ không đối xứng, chẳng hạn như một bên bình thường và một bên giảm, cũng được đánh dấu là “giảm”. (Không có trường hợp nào một bên không có và bên kia nguyên vẹn.)

Đối tượng và Thiết kế: Nghiên cứu được thực hiện trên một nhóm gồm 112 bệnh nhân nội trú trong giai đoạn cuối (chủ yếu là bệnh nhân ung thư/giai đoạn tiến triển nặng). Các dấu hiệu lâm sàng và phản xạ này được theo dõi sát sao cho đến khi bệnh nhân qua đời.

3. Kết quả cốt lõi (Key Findings)

Nghiên cứu phát hiện ra rằng sự mất phản xạ giác mạc là một chỉ báo cực kỳ mạnh mẽ cho thấy cái chết đang cận kề:

Tỷ lệ tử vong cao: Gần 70% số bệnh nhân bị mất phản xạ giác mạc đã tử vong trong vòng 24 giờ tiếp theo.
Nguy cơ tăng vọt: Những bệnh nhân bị mất phản xạ này có khả năng tử vong trong vòng 24 giờ cao gấp 5,5 lần (Odds Ratio ~ 5.5) so với những bệnh nhân vẫn còn duy trì được phản xạ.

* Ý nghĩa sinh lý: Việc mất đi phản xạ này phản ánh tình trạng suy giảm chức năng nghiêm trọng mang tính hệ thống của thân não (cụ thể là vùng cầu não – pons) – cơ quan kiểm soát các chức năng sống cốt lõi của con người. Điều này chứng tỏ cơ thể đang bước vào giai đoạn ngừng hoạt động tự nhiên.

4. Ưu điểm và Hạn chế (Pros & Limitations)

Ưu điểm: Bài kiểm tra này có độ đặc hiệu (specificity) rất cao. Nó ít bị nhiễu bởi các yếu tố chủ quan và đáng tin cậy hơn nhiều so với một số dấu hiệu lâm sàng cuối đời thông thường khác. Nó cho phép các bác sĩ đưa ra tiên lượng chắc chắn hơn tại giường bệnh.
Hạn chế: Nghiên cứu có cỡ mẫu tương đối nhỏ (112 bệnh nhân) và phần lớn tập trung vào nhóm bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối. Ngoài ra, bài kiểm tra này có độ nhạy (sensitivity) ở mức trung bình, nghĩa là không phải ai sắp qua đời trong 24 giờ cũng bị mất phản xạ này (một số người vẫn còn phản xạ cho đến sát lúc mất).

5. Kết luận và Ý nghĩa thực tiễn (Conclusions & Relevance)

Nghiên cứu kết luận rằng một nghiệm pháp đơn giản như kiểm tra phản xạ giác mạc là một công cụ lâm sàng có giá trị lớn trong việc xác định tình trạng hấp hối sắp xảy ra (< 24 giờ).
Việc đưa bài kiểm tra này vào quy trình đánh giá thường quy trong chăm sóc cuối đời sẽ giúp các bác sĩ tự tin hơn khi tư vấn cho gia đình bệnh nhân về mốc thời gian, tối ưu hóa các biện pháp an ủi tinh thần, đồng thời cá thể hóa phác đồ chăm sóc giảm nhẹ để đảm bảo người bệnh được ra đi một cách thanh thản và tôn nghiêm nhất.

Nguồn tham khảo

1. https://spcare.bmj.com/content/16/2/44662.

2. https://www.medscape.com/viewarticle/simple-test-could-predict-patients-final-24-hours-2026a1000bps?ecd=a2a