Nguyễn Tiến Sử, MD, PhD, MBA
LEMBAZ LÀ GÌ
Là liệu pháp điều trị dạng dung dịch tiêm nội tủy (tiêm trực tiếp vào khoang tủy), chứa hoạt chất adrabetadex (hỗn hợp 2-hydroxypropyl-beta-cyclodextrin, do Mandos, LLC (công ty con của Beren Therapeutics, PBC) phát triển và thương mại hoá. Lembaz được chỉ định để làm giảm nguy cơ tử vong ở bệnh nhân người lớn và trẻ em có cân nặng từ 7 kg trở lên mắc bệnh Niemann-Pick loại C (Niemann-Pick Disease Type C – NPC) có biểu hiện thần kinh khởi phát trước 6 tuổi.
Chỉ định này được FDA phê duyệt vào tháng 11 năm 2026, đánh dấu một cột mốc lịch sử quan trọng đối với cộng đồng bệnh nhân NPC: đây là liệu pháp đầu tiên và duy nhất được FDA phê duyệt chứng minh được khả năng cải thiện tỷ lệ sống còn (giảm nguy cơ tử vong) cho thể bệnh khởi phát sớm ở nhũ nhi và trẻ nhỏ – nhóm bệnh nhân có diễn tiến nặng và tiên lượng tử vong rất cao mà các thuốc phê duyệt trước đây chưa giải quyết được hoặc bị giới hạn bởi ngưỡng tuổi và cân nặng.
CƠ CHẾ TÁC DỤNG
NPC là một rối loạn chuyển hóa di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường cực kỳ hiếm gặp, do đột biến ở gene NPC1 (khoảng 95% trường hợp) hoặc NPC2. Các đột biến này làm gián đoạn quá trình vận chuyển nội bào của cholesterol tự do và các glycosphingolipid ra khỏi hệ thống endosome muộn và lysosome. Hậu quả là lipid tích tụ ứ đọng gây độc hại bên trong tế bào, đặc biệt là tại các tế bào thần kinh trung ương (như tế bào Purkinje tiểu não) cũng như gan và lách, dẫn đến thoái hóa thần kinh tiến triển, mất điều hòa vận động, suy giảm nhận thức và tử vong sớm.
Lembaz (adrabetadex) tác động trực tiếp vào cơ chế bệnh sinh gốc rễ của rối loạn vận chuyển lipid:
1. Đưa thuốc trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương: Do các phân tử cyclodextrin kích thước lớn khó đi qua hàng rào máu não từ tuần hoàn máu, Lembaz được tiêm trực tiếp vào dịch não tủy để tiếp cận trực tiếp các tế bào thần kinh bị tổn thương.
2. Giải phóng cholesterol ứ đọng khỏi lysosome: Hoạt chất adrabetadex xâm nhập vào các bào quan endosome/lysosome, đóng vai trò như một cầu nối thay thế chức năng của protein NPC1/NPC2 bị khiếm khuyết để huy động và giải phóng cholesterol tự do ra khỏi lysosome vào bào tương để tế bào tái sử dụng hoặc đào thải.
3. Ngăn chặn thoái hóa tế bào thần kinh: Nhờ giải tỏa tình trạng quá tải lipid độc hại bên trong lysosome, Lembaz làm chậm quá trình chết tế bào thần kinh Purkinje và các cấu trúc não bộ trọng yếu, từ đó bảo tồn chức năng sống còn và kéo dài tuổi thọ cho người bệnh.
HIỆU QUẢ LÂM SÀNG
Quyết định phê duyệt của FDA dựa trên phân tích dữ liệu sống còn từ 36 bệnh nhân mắc bệnh NPC (có khởi phát triệu chứng thần kinh trước 6 tuổi) được điều trị bằng Lembaz qua 3 thử nghiệm lâm sàng và chương trình tiếp cận mở rộng (Expanded Access Program), so sánh đối chiếu với nhóm chứng ngoại tương đồng (matched external control group):
• Giảm 55% nguy cơ tử vong: Bệnh nhân điều trị bằng Lembaz ghi nhận mức giảm 55% nguy cơ tử vong so với nhóm chứng ngoại tương đồng.
• Kéo dài rõ rệt thời gian sống còn toàn bộ trung vị (mOS): Thời gian sống thêm trung vị đạt 8.5 năm ở nhóm bệnh nhân sử dụng Lembaz, cao hơn đáng kể so với mức 4.9 năm ở nhóm đối chứng.
• Hiệu quả độc lập với phác đồ nền: Lợi ích cải thiện tỷ lệ sống còn của Lembaz được ghi nhận nhất quán bất kể bệnh nhân có đang sử dụng đồng thời thuốc miglustat hay không.
ĐIỀU TRỊ VỚI LEMBAZ VÀ LƯU Ý KHI SỬ DỤNG
Lembaz được bào chế dưới dạng dung dịch vô trùng, trong suốt, không màu đóng trong lọ đơn liều hàm lượng 900 mg/4.5 mL (200 mg/mL) dùng tiêm nội tủy mạc.
Liều lượng & Kỹ thuật tiêm:
• Tần suất dùng thuốc: Tiêm nội tủy mạc (vào khoang dịch não tủy vùng thắt lưng) 2 tuần một lần (every two weeks) bởi nhân viên y tế có kinh nghiệm thực hiện thủ thuật chọc dò tủy sống.
• Liều khởi đầu theo độ tuổi (ở bệnh nhân từ 7 kg trở lên):
• Trẻ dưới 6 tháng tuổi: 100 mg mỗi 2 tuần.
• Trẻ từ 6 tháng đến dưới 4 tuổi: 200 mg mỗi 2 tuần.
• Bệnh nhân từ 4 tuổi trở lên: 400 mg mỗi 2 tuần.
• Tăng liều (Titration) & Liều tối đa: Sau ít nhất 2 liều ở mỗi mức liều và tùy theo khả năng dung nạp cũng như kết quả kiểm tra thính lực, tăng dần liều thêm 100 mg đến 200 mg cho đến mức liều tối đa khuyến cáo dựa theo cân nặng (600 mg mỗi 2 tuần đối với bệnh nhân từ 7 kg đến dưới 12 kg; 900 mg mỗi 2 tuần đối với bệnh nhân từ 12 kg trở lên).
• Quy trình thực hiện thủ thuật: Bôi/tiêm thuốc tê tại chỗ (lidocaine) vùng tiêm; rút bỏ tối đa 5 mL dịch não tủy trước khi bơm thuốc; tiêm bolus nội tủy mạc chậm trong vòng 1 đến 2 phút. Sau khi tiêm, đặt bệnh nhân nằm tư thế đầu thấp (Trendelenburg nghiêng 15–30 độ) hoặc nằm phẳng trong khoảng 40 phút để thuốc phân bố tối ưu lên dịch não tủy vùng não.
Tác dụng phụ thường gặp (≥ 25%):
• Suy giảm thính lực (hearing impairment – bao gồm nghe kém, ù tai, điếc và bất thường đo nhĩ lượng).
• Thất điều/rối loạn thăng bằng (ataxia – dáng đi không vững, té ngã, chóng mặt, giảm trương lực cơ).
• Mệt mỏi (fatigue), nôn mửa, đau lưng, nhức đầu, sốt, tiêu chảy, buồn nôn và ho.
Cảnh báo an toàn & Lưu ý quan trọng (Boxed Warning):
• Suy giảm thính lực bao gồm điếc vĩnh viễn (Hearing Impairment Including Permanent Hearing Loss): Lembaz có thể gây mất thính lực vĩnh viễn từ mức độ nhẹ đến điếc sâu do tác động độc tính lên tế bào lông ngoài của ốc tai. Bắt buộc phải thực hiện đánh giá thính lực toàn diện trước khi bắt đầu điều trị, trước mỗi lần tăng liều, hàng tháng sau khi đạt liều duy trì ổn định (cho đến khi có 3 kết quả liên tiếp ổn định) và định kỳ mỗi 12 tháng sau đó. Cần giảm liều hoặc tạm ngừng thuốc theo hướng dẫn nếu thính lực suy giảm.
• Thất điều nặng và Mệt mỏi nghiêm trọng: Các triệu chứng mất thăng bằng, yếu cơ hoặc mệt mỏi lả người thường xuất hiện trong vài ngày đầu sau mũi tiêm và có thể nghiêm trọng đến mức phải nhập viện (thường gặp hơn ở mức liều cao). Bác sĩ cần theo dõi sát và cân nhắc giảm liều Lembaz nếu thất điều hoặc mệt mỏi trở nên nghiêm trọng.
• Hít sặc và Viêm phổi hít (Aspiration Pneumonia): Đã ghi nhận các biến cố hít sặc dịch/thức ăn vào phổi quanh thời điểm thực hiện thủ thuật tiêm (bao gồm cả trường hợp tử vong). Cần theo dõi chặt chẽ đường thở trong và sau thủ thuật, đặc biệt khi bệnh nhân có sử dụng thuốc an thần hoặc có sẵn rối loạn nuốt do bệnh NPC.
Tài liệu tham khảo
1. U.S. Food and Drug Administration (FDA). FDA Approves First Drug Shown to Help Patients with Infantile-Onset Niemann-Pick Disease Type C Live Longer. FDA Press Announcements, November 17, 2026. https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-approves-first-drug-shown-help-patients-infantile-onset-niemann-pick-disease-type-c-live-longer
2. Beren Therapeutics, PBC. Beren Therapeutics Announces U.S. FDA Approval of LEMBAZ™ (adrabetadex), First & Only Medicine to Improve Survival in Infantile-Onset Niemann-Pick Disease, Type C. Business Wire Press Release, November 17, 2026. https://www.businesswire.com/news/home/20261116327767/en/Beren-Therapeutics-Announces-U.S.-FDA-Approval-of-LEMBAZ-adrabetadex-First-Only-Medicine-to-Improve-Survival-in-Infantile-Onset-Niemann-Pick-Disease-Type-C
3. Mandos, LLC / Beren Therapeutics, PBC. LEMBAZ™ (adrabetadex) injection, for intrathecal use – Full Prescribing Information. Approved November 2026. https://www.berentx.com/lembaz_pi_current

Bài viết liên quan
Huyết học Ung thư
Besremi – Thuốc mới điều trị bệnh đa hồng cầu
Tin khác
Thiết bị lấy máu bằng robot đầu tiên trên thế giới được FDA cấp phép.
Miễn dịch - Dị ứng
Jakafi – Thuốc mới điều trị bệnh mô ghép chống chủ thể cấp tính