Ca phê giúp bảo vệ gan và ngăn ngừa tình trạng gan nhiễm mỡ?

Dưới đây là nội dung tóm lược toàn diện từ nghiên cứu về tác động của cà phê đối với lưu lượng máu vùng bụng với tiêu đề “Alterations in Abdominal Blood Flows After Drinking Coffee” do nhóm tác giả thuộc Đại học Kyorin (Tokyo, Nhật Bản) thực hiện và được xuất bản năm 2026 trên tạp chí khoa học Pharmacology Research & Perspectives.

1. Mục tiêu nghiên cứu

• Cà phê được chứng minh mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, chẳng hạn như ngăn ngừa tiểu đường tuýp 2, bệnh tim mạch và gan nhiễm mỡ.
• Thành phần caffeine trong cà phê có đặc tính co mạch, giúp giảm lưu lượng máu ở động mạch não và động mạch cảnh (hỗ trợ giảm đau đầu).
• Caffeine từng được dùng để điều trị chứng ngưng thở ở trẻ sinh non nhưng có tác dụng phụ là làm giảm lưu lượng máu ở động mạch mạc treo tràng trên (SMA).
• Nghiên cứu này nhằm làm rõ liệu việc uống cà phê có làm giảm lưu lượng máu vùng bụng, cụ thể là động mạch SMA và tĩnh mạch cửa (PV) dẫn máu về gan, ở người trưởng thành hay không. Nếu có, đây có thể là một cơ chế sinh học giải thích khả năng ức chế bệnh gan nhiễm mỡ của cà phê.

2. Phương pháp nghiên cứu

• Đối tượng: 32 nam thanh niên khỏe mạnh (độ tuổi trung bình 21±1 tuổi), không có tiền sử bệnh tim mạch hoặc tiêu hóa, và không dùng thuốc.
• Phân loại theo thói quen tiêu thụ caffeine: Dựa trên bảng câu hỏi, các đối tượng được chia thành nhóm tiêu thụ thấp (<200 mg/ngày, 19 người) và nhóm tiêu thụ trung bình (200-600 mg/ngày, 13 người). Không có đối tượng nào thuộc nhóm tiêu thụ cao (>600 mg/ngày).
• Quy trình thực hiện:
  • Tình nguyện viên tham gia vào 2 ngày thử nghiệm riêng biệt: “ngày uống cà phê” và “ngày uống nước lọc” (thứ tự ngẫu nhiên, cách nhau ít nhất 2 ngày để đào thải sạch caffeine).
  • Đối tượng phải nhịn ăn từ 21:00 tối hôm trước.
  • Thức uống thử nghiệm gồm 185g cà phê lon nguyên chất chứa 92.5 mg caffeine (không đường, không sữa) hoặc 185g nước khoáng.
• Phương pháp đo lường: Sử dụng siêu âm Doppler xung để đo các chỉ số huyết động học tại thời điểm trước khi uống, 30 phút và 90 phút sau khi uống. Các mạch máu được khảo sát bao gồm SMA, PV và động mạch cảnh chung (CCA – dùng để đối chiếu).

3. Kết quả chính

a. Thay đổi lưu lượng máu sau khi uống cà phê

• Động mạch mạc treo tràng trên (SMA): 30 phút sau khi uống cà phê, thể tích lưu lượng máu (FV) giảm rõ rệt (trung vị -13.4%, p < 0.001) đi kèm với sự gia tăng chỉ số mạch đập (PI) thể hiện tính kháng mạch (trung vị 9.0%, p < 0.001). Tình trạng giảm lưu lượng máu này vẫn tiếp diễn sau 90 phút (trung vị -6.7%, p = 0.001).
• Tĩnh mạch cửa (PV): Lưu lượng máu giảm đáng kể ở cả thời điểm 30 phút (trung vị -11.3%, p < 0.001) lẫn 90 phút (trung vị -11.3%, p = 0.016). Do tĩnh mạch cửa nhận máu hồi lưu từ hệ thống mạc treo ruột do SMA cung cấp, sự sụt giảm ở PV phản ánh trực tiếp sự co mạch tại SMA.
• Động mạch cảnh chung (CCA): Lưu lượng máu giảm đáng kể (-16.2% ở 30 phút và -11.7% ở 90 phút), phù hợp với các nghiên cứu trước đây về tác dụng co mạch não của caffeine.
• Nhóm uống nước lọc: Hầu như không có thay đổi đáng kể nào về mặt huyết động học ở cả ba loại mạch máu.

b. Tác động từ thói quen tiêu thụ caffeine hàng ngày

• Những người ít tiêu thụ caffeine (<200 mg/ngày) có xu hướng bị giảm lưu lượng máu kéo dài hơn. Tại thời điểm 90 phút sau khi uống cà phê, lưu lượng máu SMA của họ vẫn thấp hơn mức ban đầu rõ rệt (trung vị -13.9%), trong khi nhóm tiêu thụ trung bình đã phục hồi gần như hoàn toàn (trung vị -5.3%).
• Sự phục hồi nhanh hơn ở nhóm tiêu thụ trung bình được lý giải là do việc nạp caffeine thường xuyên làm tăng số lượng thụ thể adenosine trong cơ thể, tạo ra hiện tượng lờn/dung nạp (tolerance) làm giảm bớt tác dụng co mạch của caffeine.

Cơ chế sinh học & Kết luận

• Cơ chế hoạt động: Caffeine có cấu trúc tương tự như adenosine (một chất gây giãn mạch tự nhiên trong cơ thể). Khi đi vào hệ tuần hoàn, caffeine cạnh tranh và liên kết với các thụ thể adenosine trên biểu mô ruột và mạch máu, ức chế sự giãn mạch và dẫn đến hiện tượng co mạch, làm giảm lưu lượng máu.
• Kết luận: Nghiên cứu chứng minh rằng uống cà phê làm giảm lưu lượng máu đi qua động mạch mạc treo tràng trên (SMA) và tĩnh mạch cửa (PV) ở người trưởng thành. Dòng máu đi qua tĩnh mạch cửa về gan vốn rất giàu axit béo tự do và carbohydrate sau khi ăn. Việc uống cà phê giúp giảm bớt và làm chậm sự tràn ngập đột ngột của các chất dinh dưỡng này vào gan, từ đó đóng vai trò như một cơ chế sinh học tiềm năng giúp bảo vệ gan và ngăn ngừa tình trạng gan nhiễm mỡ.

Nguồn tham khảo
• [8] Owada, S., Shibasaki, S., Sei, Y., Harashima, K., Ohnishi, H., Watanabe, T., Sakata, K., & Kishino, T. (2026). Alterations in Abdominal Blood Flows After Drinking Coffee. Pharmacology Research & Perspectives, 14, e70296. https://doi.org/10.1002/prp2.70296