Tác hại của hàn the đối với cơ thể

Hàn the, hay còn được gọi là Borax, là một hợp chất hóa học thường tồn tại dưới dạng bột tinh thể màu trắng, dễ hòa tan trong nước. Mặc dù có nhiều ứng dụng trong công nghiệp, y tế và sinh hoạt, việc lạm dụng hàn the trong chế biến thực phẩm lại là một vấn đề đáng lo ngại do những tác động tiêu cực đến sức khỏe con người.

Cấu trúc hóa học của hàn the

Hàn the là tên gọi thông dụng của hợp chất Sodium borate (Natri borat), hay chính xác hơn là Sodium tetraborate decahydrate.

Công thức hóa học: Hợp chất này có công thức hóa học là Na₂B₄O₇-10H₂O.
Thành phần: Phân tử hàn the bao gồm 2 nguyên tử Natri (Na), 4 nguyên tử Bo (B) và 7 nguyên tử Oxy (O), ngậm 10 phân tử nước (H₂O).
Đặc tính vật lý: Khi ở trạng thái tự nhiên, hàn the là chất rắn kết tinh màu trắng, không mùi, vị hơi chát và có tính kiềm nhẹ. Khi đun nóng, hàn the mất dần nước kết tinh và chuyển thành thủy tinh borax dạng xốp.

Mục đính sử dụng hàn the trong chế biến thực phẩm

Mặc dù bị cấm hoặc hạn chế nghiêm ngặt trong ngành công nghiệp thực phẩm ở nhiều quốc gia (bao gồm cả Việt Nam), hàn the vẫn bị một số cơ sở sản xuất lén lút sử dụng vì những lý do sau:

Tạo độ dai, giòn: Khi cho hàn the vào thực phẩm (đặc biệt là các loại chả lụa, giò, nem, bún, phở, bánh cuốn), nó tương tác với tinh bột và protein, làm thay đổi cấu trúc của chúng, giúp thực phẩm trở nên dai, giòn hơn và không bị bở, nát.
Kéo dài thời gian bảo quản: Hàn the có tính sát khuẩn nhẹ, giúp ức chế sự phát triển của vi khuẩn và nấm mốc. Do đó, nó giữ cho thực phẩm tươi lâu hơn, chậm ôi thiu trong điều kiện nhiệt độ thường, đặc biệt là với các loại thịt, cá sống.
Giữ màu sắc tươi tự nhiên: Hàn the giúp thịt, cá và các sản phẩm chế biến từ thịt giữ được màu sắc tươi tắn, đẹp mắt để thu hút người tiêu dùng.

Tác hại của hàn the đối với cơ thể

Khi ăn phải thực phẩm chứa hàn the, hợp chất này không bị đào thải hoàn toàn mà có khả năng tích tụ lại trong cơ thể (đặc biệt là ở gan và thận). Việc sử dụng lâu dài hoặc tiêu thụ một lượng lớn hàn the cùng lúc có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng:

Gây ngộ độc cấp tính: Nếu tiêu thụ một lượng lớn hàn the (khoảng 5 gam trở lên), cơ thể có thể xuất hiện các triệu chứng ngộ độc cấp tính như buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy, đau bụng dữ dội. Trẻ em có nguy cơ tử vong nếu nuốt phải 1-2 gam hàn the.
Tổn thương gan và thận: Do hàn the đào thải chậm qua đường tiểu (chỉ khoảng 70-80%), lượng còn lại sẽ tích tụ trong gan và thận. Theo thời gian, độc tố này làm suy giảm chức năng gan, gây viêm thận và suy thận mãn tính.
Ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa: Hàn the cản trở quá trình hấp thụ chất dinh dưỡng của màng ruột, làm giảm tiết dịch vị. Người thường xuyên ăn thực phẩm chứa hàn the dễ bị chán ăn, suy nhược cơ thể, sụt cân và rối loạn tiêu hóa.
Tác động đến hệ thần kinh: Tích lũy hàn the lâu ngày có thể gây ra các triệu chứng thần kinh như trầm cảm, suy nhược, kích thích màng não, và có thể dẫn đến chứng động kinh.
Rủi ro cho phụ nữ mang thai: Phụ nữ mang thai tiêu thụ hàn the có thể gây nhiễm độc thai nhi, làm tăng nguy cơ sinh non hoặc trẻ sinh ra bị dị tật.

Kết luận

Hàn the là một hợp chất hóa học hữu ích trong công nghiệp (làm xà phòng, thuốc diệt côn trùng, chất tẩy rửa) nhưng lại là một chất độc hại đối với cơ thể con người khi được sử dụng làm phụ gia thực phẩm. Chính vì những nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng – từ rối loạn tiêu hóa, tổn thương gan thận đến ngộ độc cấp tính – việc sử dụng hàn the trong chế biến thức ăn đã bị pháp luật cấm tuyệt đối. Để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình, người tiêu dùng nên mua thực phẩm (đặc biệt là giò chả, bún phở) tại các cơ sở uy tín, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, đồng thời cảnh giác với những sản phẩm có độ dai giòn bất thường hoặc màu sắc tươi quá mức tự nhiên.