Xocova – Thuốc viên đường uống đầu tiên và duy nhất giúp dự phòng sau phơi nhiễm COVID-19

Nguyễn Tiến Sử, MD, PhD, MBA

XOCOVA LÀ GÌ

Là một liệu pháp kháng virus dạng viên nén dùng đường uống, chứa hoạt chất ensitrelvir, do Shionogi phát triển và thương mại hóa. Xocova được chỉ định để điều trị dự phòng sau phơi nhiễm (post-exposure prophylaxis) nhằm ngăn ngừa lây nhiễm virus SARS-CoV-2 ở người lớn sau khi có tiếp xúc gần với người được xác định nhiễm bệnh.

Chỉ định này được FDA chính thức phê duyệt vào tháng 6 năm 2026. Đây là một cột mốc mang tính lịch sử trong đại dịch khi Xocova trở thành thuốc viên đường uống đầu tiên và duy nhất trên thế giới được phê duyệt cho mục đích dự phòng sau phơi nhiễm COVID-19, mang lại một lá chắn bảo vệ chủ động và tiện lợi ngay tại nhà (Tài liệu 1, 2).

CƠ CHẾ TÁC DỤNG

Khác với các vaccine tạo kháng thể hoặc liệu pháp kháng thể đơn dòng (vốn dễ bị suy giảm hiệu quả trước các biến thể mới), Xocova đánh thẳng vào bộ máy nhân bản nội bào cốt lõi của virus SARS-CoV-2.

Ensitrelvir hoạt động như một chất ức chế chọn lọc protease chính 3C-like (3CL) protease (hay còn gọi là Mpro) của virus. Enzyme 3CL protease là một mắt xích tối quan trọng mà tất cả các biến thể của virus SARS-CoV-2 đều cần đến để cắt các chuỗi polyprotein dài thành các protein chức năng nhằm nhân bản. Khi đi vào cơ thể sớm sau phơi nhiễm, Xocova khóa chặt enzyme này, chặn đứng khả năng nhân đôi và phát tán của virus ngay từ giai đoạn sơ khởi, từ đó ngăn không cho bệnh khởi phát hoặc giảm thiểu tối đa tải lượng virus trong cơ thể (Tài liệu 1, 2).

HIỆU QUẢ LÂM SÀNG

Hiệu quả của Xocova trong việc ngăn ngừa COVID-19 được chứng minh qua chương trình thử nghiệm lâm sàng pha 3 toàn cầu mang tên SCORPIO-PEP thực hiện trên các đối tượng có tiếp xúc gần trong hộ gia đình với người nhiễm COVID-19 (Tài liệu 1, 2).

Giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm: Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng Xocova sớm trong vòng 3 ngày sau khi phơi nhiễm giúp giảm tới 60% nguy cơ phát triển thành bệnh COVID-19 có triệu chứng so với nhóm sử dụng giả dược.
Hiệu quả nhất quán trước các biến thể: Do cơ chế nhắm vào vùng cấu trúc enzyme 3CL protease ít biến đổi, thuốc duy trì hoạt tính kháng virus mạnh mẽ và đồng đều trên tất cả các biến thể lưu hành hiện nay.
Rút ngắn thời gian đào thải virus: Ở số ít trường hợp vẫn bị nhiễm bệnh dù đã dùng thuốc, nhóm sử dụng Xocova có thời gian đào thải virus ngắn hơn rõ rệt và giảm thiểu nguy cơ tiến triển thành bệnh nặng (Tài liệu 1).

ĐIỀU TRỊ VỚI XOCOVA VÀ TÁC DỤNG PHỤ THƯỜNG GẶP

Xocova được bào chế dưới dạng viên nén đường uống với phác đồ điều trị ngắn ngày tiện lợi, bắt buộc phải khởi động càng sớm càng tốt trong vòng 72 giờ sau khi tiếp xúc với nguồn bệnh (Tài liệu 2).

Liều lượng: Liệu trình kéo dài trong 5 ngày liên tục. Vào ngày thứ nhất (Ngày 1), bệnh nhân uống liều nạp tấn công (tương ứng với 375 mg). Trong 4 ngày tiếp theo (Ngày 2 đến Ngày 5), bệnh nhân uống liều duy trì một lần mỗi ngày (tương ứng với 125 mg), cùng hoặc không cùng thức ăn (Tài liệu 2).

Tác dụng phụ thường gặp (≥ 2%):

Giảm tạm thời nồng độ HDL-cholesterol (cholesterol tốt).
Tăng triglyceride máu.
Tiêu chảy hoặc buồn nôn nhẹ.
Nhức đầu (Tài liệu 1, 2).
*Lưu ý quan trọng: Xocova là một chất ức chế mạnh đối với enzyme gan CYP3A. Do đó, thuốc chống chỉ định dùng đồng thời với các thuốc chuyển hóa mạnh qua CYP3A mà việc tăng nồng độ của chúng có thể gây ra các phản ứng phụ nghiêm trọng, đe dọa tính mạng (như một số thuốc an thần, thuốc hạ mỡ máu nhóm statin hoặc thuốc trị loạn nhịp). Bác sĩ và dược sĩ cần rà soát kỹ danh mục thuốc bệnh nhân đang sử dụng trước khi kê đơn (Tài liệu 2).

Tài liệu tham khảo
1. Shionogi & Co., Ltd. *Shionogi Announces FDA Approval of XOCOVA® (ensitrelvir), the First and Only Oral Option to Help Prevent COVID-19 Following Exposure*. Shionogi Press Release, June 2026. https://www.shionogi.com/us/en/news/2026/06/shionogi-announces-fda-approval-of-xocova-ensitrelvir-the-first-and-only-oral-option-to-help-prevent-covid-19-following-exposure.html
2. Shionogi Inc. *XOCOVA (ensitrelvir) tablets, for oral use – Full Prescribing Information*. Approved June 2026. https://www.shionogi.com/content/dam/shionogi/si/products/pdf/xocova.pdf