Ca ghép thận lợn đã qua chỉnh sửa gene đầu tiên trên thế giới

Dưới đây là tóm lược mô tả ca ghép thận lợn biến đổi gen đầu tiên trên thế giới ở một bệnh nhân sống, đóng vai trò như một cầu nối trước khi bệnh nhân được ghép thận người thành công.

Đặc điểm bệnh nhân và cơ quan hiến tặng

• Bệnh nhân nhận là nam giới, 66 tuổi, mắc bệnh thận giai đoạn cuối do bệnh tiểu đường type 2, đã phải chạy thận nhân tạo và có xác suất nhận được thận hiến tặng từ người rất thấp.

• Cơ quan hiến tặng là một quả thận lợn (EGEN-2784) đã qua 69 chỉnh sửa gene. Các chỉnh sửa này bao gồm loại bỏ 3 kháng nguyên xeno carbohydrate chính, chèn 7 gene chuyển của người để điều hòa bổ thể, viêm và đông máu, đồng thời vô hiệu hóa các retrovirus nội sinh của lợn bằng công nghệ CRISPR-Cas.

• Bệnh nhân được điều trị bằng phác đồ ức chế miễn dịch dựa trên nguyên lý ức chế đồng kích thích (costimulation blockade) kết hợp với ức chế bổ thể.
Diễn biến lâm sàng của mảnh ghép lợn

• Quả thận lợn hoạt động ngay lập tức sau ca phẫu thuật vào ngày 25 tháng 1 năm 2025, giúp bệnh nhân không cần chạy thận trong suốt 271 ngày.

• Vào ngày thứ 14 sau ghép, sinh thiết cho thấy tình trạng thải ghép qua trung gian tế bào T (TCMR), nhưng tình trạng này đã được điều trị và giải quyết thành công.

• Chức năng thận duy trì ổn định trong khoảng 6 tháng đầu.

• Sau khi bác sĩ giảm liều thuốc ức chế miễn dịch do bệnh nhân bị nhiễm khuẩn (không lây truyền từ động vật), tình trạng viêm vi mạch kèm tổn thương nội mô đã xuất hiện.  Tổn thương này tiến triển thành bệnh vi mạch huyết khối (TMA) mặc dù xét nghiệm phản ứng chéo đặc hiệu với người hiến luôn cho kết quả âm tính.

• Phân tích mô học cho thấy có sự xâm nhập chủ yếu của đại thực bào và tế bào diệt tự nhiên (NK), với rất ít sự hiện diện của tế bào T.

• Quả thận lợn cuối cùng bị suy giảm chức năng hoàn toàn và phải phẫu thuật cắt bỏ vào ngày thứ 271.

Quá trình chuyển tiếp sang ghép thận người và độ an toàn

• 82 ngày sau khi phẫu thuật lấy quả thận lợn ra, bệnh nhân đã được ghép một quả thận người từ người hiến đã mất.

• Quả thận người hoạt động ngay lập tức và không có bất kỳ dấu hiệu mẫn cảm miễn dịch (allosensitisation) nào trong suốt 231 ngày theo dõi.

• Trong suốt quá trình theo dõi lâm sàng, không phát hiện bất kỳ sự lây truyền mầm bệnh nào từ lợn sang người.

• Mức độ kháng thể kháng HLA của bệnh nhân vẫn duy trì sự ổn định, không thay đổi.

Ca lâm sàng này chứng minh rằng ghép thận lợn có thể cung cấp chức năng hỗ trợ thận trong thời gian dài và có thể được ngừng lại để chuyển tiếp sang ghép thận người mà không gây ra phản ứng mẫn cảm miễn dịch lâm sàng hoặc nhiễm trùng truyền lây từ động vật. Sự thất bại của mảnh ghép ở giai đoạn muộn liên quan đến chấn thương vi mạch tiến triển thành bệnh vi mạch huyết khối dù không có kháng thể đặc hiệu, cho thấy các cơ chế miễn dịch bẩm sinh bộc phát muộn có thể gây tổn thương mảnh ghép thay vì cơ chế thải ghép qua trung gian kháng thể thông thường.

Tài liệu tham khảo
• Riella, L. V., Borges, T., Rosales, I. A., et al. (2026). Porcine kidney xenotransplantation as a bridge to allotransplantation: a first-in-human study. The Lancet, 408, 1029-40. DOI: https://doi.org/10.1016/S0140-6736(26)01295-X.