Hovilpri – Thuốc ức chế phức hợp Helicase-Primase đầu tiên được FDA phê duyệt cho nhiễm Herpes Simplex kháng thuốc

Nguyễn Tiến Sử, MD, PhD, MBA

HOVILPRI LÀ GÌ

Là thuốc dạng viên nén dùng đường uống, chứa hoạt chất pritelivir (mã nghiên cứu trước đây là AIC316 / BAY 57-1293) ức chế phức hợp Helicase-Primase, do Asahi Kasei Therapeutics (thâu tóm từ AiCuris) nghiên cứu và phát triển. Hovilpri được chỉ định để điều trị cho bệnh nhân trưởng thành suy giảm miễn dịch bị tổn thương niêm mạc da do Herpes Simplex virus (HSV-1 hoặc HSV-2) đã kháng hoặc không đáp ứng với các liệu pháp điều trị kháng virus chuẩn (như acyclovir, valacyclovir, famciclovir hay foscarnet).

Chỉ định này được FDA phê duyệt vào tháng 10 năm 2026, đánh dấu bước ngoặt trong điều trị bệnh truyền nhiễm: đây là thuốc kháng virus theo cơ chế ức chế phức hợp Helicase-Primase đầu tiên (first-in-class helicase-primase inhibitor) được FDA phê duyệt trong nhiều thập kỷ qua. Thuốc mang lại giải pháp cứu cánh quan trọng cho những bệnh nhân suy giảm miễn dịch gặp tổn thương HSV dai dẳng, đau đớn do virus đã kháng lại các thuốc nhóm nucleoside analog truyền thống.

CƠ CHẾ TÁC DỤNG

Ở người suy giảm miễn dịch (như bệnh nhân ghép tạng, nhiễm HIV hoặc đang điều trị ung thư), nhiễm Herpes Simplex virus (HSV) có thể dẫn đến các tổn thương niêm mạc da lan rộng, ăn sâu và khó lành. Việc sử dụng kéo dài các thuốc kháng virus cổ điển tác động vào DNA polymerase (như acyclovir, ganciclovir) thường dẫn đến sự xuất hiện của các chủng HSV đột biến kháng thuốc (mất hoạt tính enzym thymidine kinase – TK). Hovilpri (pritelivir) hoạt động theo một cơ chế hoàn toàn mới không phụ thuộc vào enzym thymidine kinase của virus:

1. Ức chế trực tiếp phức hợp Helicase-Primase: Pritelivir gắn và ức chế đặc hiệu phức hợp enzym helicase-primase (được mã hóa bởi gen UL5 và UL52 của HSV) – một enzym thiết yếu chịu trách nhiệm tháo xoắn và tổng hợp đoạn mồi DNA của virus HSV.
2. Ngăn chặn triệt để sự sao chép DNA virus: Bằng cách khóa trực tiếp hoạt tính tháo xoắn của helicase và hoạt tính tổng hợp đoạn mồi của primase, Hovilpri dập tắt quá trình sao chép bộ gen virus ngay từ giai đoạn khởi đầu.
3. Hoạt tính vượt trội trên các chủng kháng thuốc: Do không cần qua bước kích hoạt bởi enzym thymidine kinase (TK) như acyclovir, Hovilpri duy trì hiệu lực kháng virus cực kỳ mạnh mẽ trên cả các chủng HSV tự nhiên và các chủng HSV đã kháng hoàn toàn với acyclovir, foscarnet hay cidofovir.

HIỆU QUẢ LÂM SÀNG

Quyết định phê duyệt của FDA dựa trên dữ liệu an toàn và hiệu quả ấn tượng từ thử nghiệm lâm sàng Pha 3 then chốt PRIORITY (NCT03073967) thực hiện trên bệnh nhân suy giảm miễn dịch mắc nhiễm HSV niêm mạc da kháng acyclovir:
• Tỷ lệ chữa lành tổn thương (Complete Lesion Healing) vượt trội: Kết quả thử nghiệm ghi nhận 63% bệnh nhân điều trị bằng Hovilpri đạt mức lành hoàn toàn các tổn thương niêm mạc da HSV, cao gần gấp đôi so với 34% bệnh nhân ở nhóm đối chứng dùng các liệu pháp so sánh (p < 0.001).
• Thời gian sạch virus và giảm đau nhanh chóng: Hovilpri giúp rút ngắn đáng kể thời gian dừng phát tán virus (viral shedding) và giúp giảm đau cấp tính do tổn thương HSV gây ra so với phác đồ chuẩn.
• Kiểm soát bệnh dai dẳng: Đa số bệnh nhân đáp ứng duy trì sự ổn định, không xuất hiện tổn thương mới trong suốt đợt điều trị.

ĐIỀU TRỊ VỚI HOVILPRI VÀ LƯU Ý KHI SỬ DỤNG

Hovilpri được bào chế dưới dạng viên nén dùng đường uống.

Liều lượng & Cách dùng:

– Liều nạp (Loading dose): Uống một liều nạp khởi đầu vào Ngày 1 theo chỉ định kê đơn để nhanh chóng đạt nồng độ điều trị trong máu.
– Liều duy trì: Uống 1 lần mỗi ngày (cùng hoặc không cùng thức ăn) liên tục cho đến khi tổn thương niêm mạc da lành hoàn toàn hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm.

Tác dụng phụ thường gặp (≥ 10%):
– Nhức đầu (headache – phản ứng bất lợi phổ biến nhất).
– Buồn nôn, tiêu chảy, mệt mỏi nhẹ.
– Tăng nhẹ enzym gan hoặc xét nghiệm huyết học biến động nhẹ.

Cảnh báo an toàn & Lưu ý quan trọng:

– Tương tác thuốc qua CYP3A4 & P-gp: Pritelivir có thể tương tác với các hệ enzym chuyển hóa thuốc. Bác sĩ cần rà soát toàn bộ các thuốc dùng đồng thời (đặc biệt là thuốc chống thải ghép, thuốc kháng retrovirus) để điều chỉnh liều phù hợp.
– Theo dõi chỉ số cận lâm sàng: Cần xét nghiệm công thức máu toàn phần (CBC) và chức năng thận/gan trước khi khởi đầu và định kỳ trong quá trình điều trị.
– Phụ nữ mang thai & Cho con bú: Thận trọng khi sử dụng cho phụ nữ có thai do dữ liệu lâm sàng hạn chế; khuyên sử dụng các biện pháp tránh thai an toàn trong thời gian điều trị.

Tài liệu tham khảo
1. U.S. Food and Drug Administration (FDA). FDA Approves Drug to Treat Lesions Caused by Herpes Simplex Virus. FDA News & Events, October 9, 2026. https://www.fda.gov/drugs/news-events-human-drugs/fda-approves-drug-treat-lesions-caused-herpes-simplex-virus
2. Asahi Kasei Therapeutics. Asahi Kasei Therapeutics Announces FDA Approval of HOVILPRI® (pritelivir) Tablets for Mucocutaneous HSV Lesions Refractory With or Without Resistance to Standard Antiviral Treatment in Immunocompromised Adults. Business Wire Press Release, October 9, 2026. https://www.businesswire.com/news/home/20261009917279/en/Asahi-Kasei-Therapeutics-Announces-FDA-Approval-of-HOVILPRI-pritelivir-Tablets-for-Mucocutaneous-HSV-Lesions-Refractory-With-or-Without-Resistance-to-Standard-Antiviral-Treatment-in-Immunocompromised-Adults
3. Asahi Kasei Therapeutics. HOVILPRI® (pritelivir) tablets, for oral use – Full Prescribing Information. Approved October 2026. https://www.hovilprihcp.com/pdf/prescribing-information.pdf