Tiêu thụ cà phê hàng ngày làm giảm nguy cơ xơ gan và ung thư gan?

Bài báo nghiên cứu khoa học với tiêu đề “Coffee Consumption and Improved Liver Outcomes: Clinical, Imaging, and Proteomic Evidence From the UK Biobank” (Tiêu thụ cà phê và việc cải thiện kết quả bệnh gan: Bằng chứng lâm sàng, hình ảnh học và proteomic từ UK Biobank) được đăng trên tạp chí Clinical Gastroenterology and Hepatology (2026).

1. Mục tiêu nghiên cứu

Đánh giá mối liên quan giữa mức độ tiêu thụ cà phê (bao gồm loại cà phê và chất tạo ngọt đi kèm) với các biến cố lâm sàng về gan, đồng thời phân tích các chỉ số sinh học hình ảnh học MRI và hồ sơ protein (proteomics) trong máu để làm rõ cơ chế bảo vệ gan của cà phê.

2. Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế: Nghiên cứu đoàn hệ tiến cứu (Prospective cohort) sử dụng dữ liệu từ ngân hàng sinh học Vương quốc Anh (UK Biobank).
• Đối tượng: 354.957 người tham gia (40–69 tuổi) không bị xơ gan hoặc ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) tại thời điểm bắt đầu nghiên cứu.
  • Phân nhóm MRI: 28.961 người được chụp MRI định lượng gan (đánh giá tỷ lệ mỡ PDFF, tình trạng viêm-xơ cT1, và lượng sắt trong gan).
  • Phân nhóm Proteomics: 44.633 người được phân tích 2.941 loại protein trong huyết tương bằng công nghệ Olink.
• Thời gian theo dõi: Trung vị 13 năm.

3. Kết quả chính

a. Mối liên quan lâm sàng (Clinical Outcomes)

Uống cà phê có liên quan đến việc giảm nguy cơ mắc các bệnh về gan theo liều lượng (người uống ≥ 5 tách/ngày so với người không uống):

• Xơ gan (Cirrhosis): Giảm 32% nguy cơ (aHR = 0,68; 95% CI: 0,58–0,79; P <0.001).
• Ung thư biểu mô tế bào gan (HCC): Giảm 47% nguy cơ (aHR = 0,53; 95% CI: 0,34–0,83; P = 0.002).
• Tử vong liên quan đến gan: Giảm 42% nguy cơ (aHR = 0,58; 95% CI: 0,45–0,74; P<0.001).
• Ảnh hưởng của loại cà phê & đường: Tác dụng bảo vệ tương tự ở cả cà phê chứa caffeine và cà phê đã tách caffeine (decaffeinated). Việc thêm đường hoặc chất tạo ngọt nhân tạo không làm mất đi lợi ích bảo vệ lâm sàng.

b. Chỉ số hình ảnh học MRI (Imaging Biomarkers)

Người uống từ ≥ 5 tách cà phê/ngày có các chỉ số MRI gan cải thiện rõ rệt:

• Lượng mỡ trong gan (PDFF): Giảm trung bình 0,83% (P < 0.001).
• Tình trạng viêm-xơ gan (cT1  800 ms): Tỷ lệ nguy cơ thấp hơn (OR = 0,80; P = 0.02).
• Lượng sắt trong gan: Giảm đáng kể (P = 0.004).
• Lưu ý: Việc sử dụng chất tạo ngọt/đường có liên quan đến mức độ viêm-xơ gan (cT1) cao hơn một chút (OR = 1,36).

c. Biểu hiện Proteomics (Proteomic Signatures)

Xác định được 74 protein liên quan đồng thời đến tiêu thụ cà phê và nguy cơ xơ gan ():

• Tăng ở người uống cà phê (liên quan đến giảm nguy cơ xơ gan): Các protein phản ánh chức năng tổng hợp của tế bào gan (như Transthyretin – TTR, Selenoprotein P – SELENOP) và điều hòa hệ thống miễn dịch/bổ thể (CFHR4, CFHR5).
• Giảm ở người uống cà phê (liên quan đến tăng nguy cơ xơ gan): Các dấu ấn sinh học gây xơ hóa, hoạt hóa đại thực bào và tái cấu trúc mạch máu (như MFAP4, CSF1R, ENPP2/Autotaxin, THY1, NOTCH3).

4. Kết luận

Tiêu thụ cà phê (dù chứa caffeine hay decaf) mang lại lợi ích toàn diện trên cả 3 khía cạnh: lâm sàng, hình ảnh học MRI và hồ sơ protein huyết tương. Việc duy trì thói quen uống cà phê vừa phải (không hoặc ít đường) là một chiến lược đơn giản, dễ tiếp cận giúp ngăn ngừa và giảm thiểu nguy cơ tiến triển các bệnh lý về gan.

* Lý giải vai trò của cà phê trong bảo vệ gan:

Cơ chế mà cà phê làm giảm các yếu tố nguy cơ tiến triển bệnh gan (xơ gan, ung thư tế bào gan, tử vong) được giải thích dựa trên sự kết hợp giữa các hợp chất sinh học có trong cà phê và các con đường phân tử mà nghiên cứu này đã làm rõ:

1. Ức chế con đường tạo xơ và tái cấu trúc mô (Anti-fibrotic)

• Giảm các dấu ấn sinh học xơ hóa: Cà phê làm giảm đáng kể nồng độ protein MFAP4 (Microfibrillar-associated protein 4) và THY1 trong máu. Đây là các protein tham gia vào quá trình lắng đọng collagen, kích hoạt tế bào sao gan (hepatic stellate cells) và tái cấu trúc chất nền ngoại bào – nguyên nhân chính dẫn đến xơ hóa gan.
• Ức chế trục Autotaxin (ENPP2): Cà phê làm giảm ENPP2/Autotaxin, một enzyme tạo ra Lysophosphatidic acid (LPA) thúc đẩy xơ hóa gan, tăng áp lực tĩnh mạch cửa và tiến triển thành xơ gan mất bù.

2. Chống viêm và kiểm soát miễn dịch (Anti-inflammatory)

• Ức chế sự hoạt hóa đại thực bào: Cà phê làm giảm protein CSF1R (Colony-stimulating factor 1 receptor). Việc giảm tín hiệu CSF1R giúp hạn chế sự chiêu mộ và hoạt hóa các đại thực bào gây viêm (Kupffer cells) tại gan, từ đó giảm tình trạng viêm gan mãn tính – yếu tố tiền đề dẫn đến xơ gan.
• Điều hòa hệ thống bổ thể: Tiêu thụ cà phê làm tăng các protein CFHR4 và CFHR5. Đây là các yếu tố giúp điều hòa phản ứng miễn dịch, kiểm soát sự kích hoạt quá mức của hệ thống bổ thể gây tổn thương tế bào gan.

3. Bảo vệ và duy trì chức năng tổng hợp của tế bào gan (Hepatoprotective)

• Tăng cường protein bảo vệ: Cà phê làm tăng nồng độ Transthyretin (TTR) và Selenoprotein P (SELENOP).
• TTR là chỉ số phản ánh chức năng tổng hợp protein tốt của tế bào gan.
• SELENOP là protein vận chuyển selenium có đặc tính chống oxy hóa mạnh, giúp bảo vệ tế bào gan khỏi căng thẳng oxy hóa (oxidative stress).

4. Cải thiện chuyển hóa lipid và giảm tích tụ sắt (Metabolic & Iron Regulation)

• Giảm tích tụ mỡ gan (PDFF): Các hợp chất trong cà phê (như polyphenols, chlorogenic acid) giúp cải thiện độ nhạy insulin, giảm quá trình tổng hợp chất béo nội sinh và tăng cường oxy hóa axit béo ở gan, dẫn đến giảm tỷ lệ mỡ gan trên hình ảnh MRI.
• Giảm quá tải sắt: Nghiên cứu ghi nhận lượng sắt trong gan giảm ở người uống cà phê. Tích tụ sắt quá mức thường sinh ra các gốc tự do gây độc tế bào gan; việc giảm tích tụ sắt giúp ngăn ngừa tổn thương DNA và giảm nguy cơ tiến triển thành ung thư gan (HCC).

5. Tác động của các hợp chất không chứa Caffeine (Non-caffeine Compounds)

Nghiên cứu cho thấy cà phê decaf (đã tách caffeine) vẫn mang lại hiệu quả bảo vệ tương tự. Điều này chứng minh cơ chế bảo vệ gan không chỉ phụ thuộc vào caffeine mà còn đến từ các hợp chất hoạt tính sinh học khác như:

• Chlorogenic acid (CGA): Chất chống oxy hóa mạnh giúp giảm viêm và cải thiện chuyển hóa glucose/lipid.
• Kahweol và CaFestol: Các diterpene có khả năng tăng cường enzyme giải độc giai đoạn II và điều hòa phản ứng viêm.

Tóm lại, cà phê giảm nguy cơ bệnh gan bằng cách tác động đa mục tiêu: chống oxy hóa, giảm viêm, ức chế các tín hiệu tạo xơ và cải thiện chuyển hóa mỡ/sắt tại gan.

Nguồn tham khảo