Lipfendra – Thuốc ức chế PCSK9 dạng uống đầu tiên trên thế giới điều trị tăng cholesterol máu

Nguyễn Tiến Sử, MD, PhD, MBA

LIPFENDRA LÀ GÌ

Là thuốc dạng viên uống, chứa hoạt chất enlicitide – chất ức chế PCSK9, do Merck (MSD) nghiên cứu và phát triển. Lipfendra được chỉ định kết hợp với chế độ ăn uống và tập luyện để làm giảm nồng độ cholesterol lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL-C – “cholesterol xấu”) ở người trưởng thành bị tăng cholesterol máu (hypercholesterolemia), bao gồm cả những bệnh nhân mắc tăng cholesterol máu gia đình thể dị hợp tử (HeFH).

Chỉ định này được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt vào tháng 7 năm 2026. Sự phê duyệt của Lipfendra đánh dấu một cột mốc lịch sử trong ngành tim mạch học: đây là thuốc ức chế PCSK9 dạng uống (oral) đầu tiên và duy nhất trên thế giới. Trước đây, tất cả các thuốc ức chế PCSK9 thế hệ cũ (như Repatha, Praluent hay Leqvio) đều phải tiêm dưới da, gây ra rào cản về tâm lý tiêm truyền hoặc phiền toái khi tuân thủ điều trị dài hạn cho bệnh nhân (Tài liệu 1, 2).

CƠ CHẾ TÁC DỤNG

Trong cơ thể, gan đóng vai trò chính trong việc lọc và loại bỏ cholesterol LDL khỏi máu thông qua các thụ thể LDL (LDL receptors) trên bề mặt tế bào gan. Tuy nhiên, protein PCSK9 (Proprotein Convertase Subtilisin/Kexin Type 9) gắn vào thụ thể LDL và kích hoạt sự phân hủy các thụ thể này. Sự suy giảm số lượng thụ thể LDL khiến gan không thể thu gom cholesterol LDL hiệu quả, làm gia tăng chỉ số mỡ xấu tích tụ trong lòng mạch và gây xơ vữa động mạch.

Enlicitide thuộc nhóm macrocyclic peptide đột phá. Khác với các liệu pháp kháng thể đơn dòng kích thước lớn phải dùng đường tiêm, enlicitide có cấu trúc phân tử vừa đủ nhỏ để hấp thu qua đường tiêu hóa, đồng thời sở hữu lực liên kết cực mạnh với protein PCSK9. Bằng cách ức chế chọn lọc PCSK9, Lipfendra ngăn chặn PCSK9 gắn vào thụ thể LDL, giúp bảo vệ và tái sử dụng liên tục các thụ thể LDL trên tế bào gan. Nhờ đó, gan tăng cường dọn dẹp triệt để cholesterol LDL xơ vữa ra khỏi dòng tuần hoàn (Tài liệu 2, 3).

HIỆU QUẢ LÂM SÀNG

Hiệu quả làm giảm mỡ máu ấn tượng của Lipfendra đã được khẳng định thông qua hai nghiên cứu lâm sàng Pha 3 then chốt trong chương trình CORALreef trên các bệnh nhân đang điều trị bằng statin liều tối đa chịu đựng được (Tài liệu 1, 2, 3):

• Thử nghiệm CORALreef Lipids (trên bệnh nhân tăng cholesterol máu nguyên phát): Tại tuần thứ 24, Lipfendra (20 mg/ngày) giúp giảm trung bình 56% nồng độ LDL-C so với nhóm giả dược (p < 0.001).

• Thử nghiệm CORALreef HeFH (trên bệnh nhân tăng cholesterol máu gia đình thể dị hợp tử): Tại tuần thứ 24, Lipfendra giúp giảm trung bình 59% nồng độ LDL-C so với nhóm giả dược (p < 0.001).

• Giảm toàn diện các chỉ số lipoprotein gây xơ vữa: Lipfendra cũng thể hiện khả năng làm giảm đáng kể nồng độ non-HDL-C (giảm ~54%) và Apolipoprotein B (ApoB, giảm ~50%), hai chỉ số nguy cơ hàng đầu dẫn đến các biến cố tim mạch do xơ vữa (ASCVD).

• Đánh giá biến cố tim mạch dài hạn: Lipfendra hiện đang tiếp tục được theo dõi trong thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn CORALreef Outcomes trên hơn 14.500 bệnh nhân để chứng minh hiệu quả giảm tỷ lệ tử vong và biến cố tim mạch nặng (Tài liệu 2).

ĐIỀU TRỊ VỚI LIPFENDRA VÀ TÁC DỤNG PHỤ THƯỜNG GẶP

Lipfendra được bào chế dưới dạng viên nén uống hàm lượng 20 mg (Tài liệu 2, 3).

• Liều dùng: Uống 1 viên (20 mg) mỗi ngày một lần vào buổi sáng. Uống thuốc khi bụng đói cùng với nước lọc, cà phê đen hoặc trà nguyên chất. Nuốt nguyên viên thuốc, tuyệt đối không nghiền hoặc chẻ viên.

• Lưu ý thời gian: Sau khi uống Lipfendra, bệnh nhân cần chờ ít nhất 30 phút mới được ăn hoặc uống các loại thực phẩm/đồ uống khác (ngoài nước lọc, cà phê đen, trà nguyên chất) để đảm bảo thuốc được hấp thu tối đa qua đường tiêu hóa (Tài liệu 3).

• Tác dụng phụ: Trong các thử nghiệm lâm sàng Pha 3, tỷ lệ gặp các biến cố bất lợi ở nhóm dùng Lipfendra tương đương với nhóm dùng giả dược.

• Nhãn thuốc phê duyệt không có chống chỉ định đặc biệt hay cảnh báo dị ứng nghiêm trọng, tạo ưu thế vượt trội về độ an toàn và sự tiện lợi cho người bệnh khi phải điều trị hạ mỡ máu suốt đời (Tài liệu 2, 3).

Tài liệu tham khảo
1. U.S. Food and Drug Administration (FDA). FDA Approves First Oral PCSK9 Inhibitor to Lower LDL Cholesterol in Adults with High Cholesterol. Press Release, July 2026. https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-approves-first-oral-pcsk9-inhibitor-lower-ldl-cholesterol-adults-high-cholesterol
2. Merck & Co., Inc. Merck’s LIPFENDRA® (enlicitide) is the First and Only Once-Daily Oral PCSK9 Inhibitor Approved by the U.S. FDA to Reduce LDL-C in Adults with Hypercholesterolemia. Merck News Release, July 2026. https://www.merck.com/news/mercks-lipfendra-enlicitide-is-the-first-and-only-once-daily-oral-pcsk9-inhibitor-approved-by-the-u-s-fda-to-reduce-ldl-c-in-adults-with-hypercholesterolemia/
3. Merck & Co., Inc. LIPFENDRA® (enlicitide) tablets, for oral use – Full Prescribing Information & Patient Information. Approved July 2026. https://www.merck.com/product/usa/pi_circulars/l/lipfendra/lipfendra_pi.pdf