Vaccine và cuộc chiến chống ung thư trong tương lai

02.04.2023 10:22 sáng

lược

Ung thư là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn thế giới, là căn bệnh xảy ra khi các tế bào cơ thể phát triển bất thường và phân chia không kiểm soát, dẫn đến hình thành các khối u có thể di căn đến các bộ phận khác của cơ thể. Việc điều trị ung thư hiện tại thường bao gồm hóa trị, xạ trị và phẫu thuật. Tuy nhiên, những phương pháp điều trị này thường đi kèm với các tác dụng phụ đáng kể và chúng không thể hiệu quả cho mọi trường hợp ung thư.

Trong những năm gần đây, các nhà khoa học ngày càng quan tâm đến việc phát triển vaccine ung thư (Cancer Vaccines) như một phương pháp điều trị ung thư tiềm năng. Vaccine ung thư là một loại liệu pháp miễn dịch hoạt động bằng cách kích thích hệ thống miễn dịch tấn công các tế bào ung thư. Cách tiếp cận này có khả năng hiệu quả hơn và ít tác dụng phụ hơn so với các phương pháp điều trị ung thư truyền thống.

Vaccine ung thư hoạt động như thế nào?

Vaccine ung thư hoạt động bằng cách huấn luyện hệ thống miễn dịch giúp chúng nhận biết và tấn công các tế bào ung thư hiệu quả hơn. Hệ thống miễn dịch là cơ chế bảo vệ tự nhiên của cơ thể chống lại bệnh tật. Nó được tạo thành từ các tế bào và cơ quan khác nhau phối hợp với nhau để xác định và tiêu diệt những kẻ ngoại lai xâm nhập vào cơ thể, chẳng hạn như virus và vi khuẩn. Tế bào ung thư là những tế bào không bình thường nhưng không được hệ thống miễn dịch nhìn nhận là ngoại lai. Điều này là do các tế bào ung thư có nguồn gốc từ các tế bào của chính cơ thể và có nhiều protein và các phân tử khác giống như các tế bào khỏe mạnh. Do đó, hệ thống miễn dịch không nhận ra các tế bào ung thư là mối đe dọa và không tấn công chúng.

Vaccine ung thư hoạt động bằng cách đưa một loại protein cụ thể hoặc phân tử được tìm thấy trên bề mặt tế bào ung thư vào cơ thể. Phân tử này được gọi là kháng nguyên, hệ thống miễn dịch sau đó nhận ra kháng nguyên là ngoại lai và tiến hành tấn công chống lại nó. Việc tấn công này có thể bao gồm việc sản xuất các kháng thể, là các protein có thể liên kết và vô hiệu hóa kháng nguyên, cũng như kích hoạt các tế bào miễn dịch có thể tấn công trực tiếp các tế bào ung thư. Mục tiêu của vaccine ung thư là huấn luyện hệ thống miễn dịch nhận biết và tấn công các tế bào ung thư.

Các dạng vaccine ung thư

Khác với vaccine thông thường là dùng để phòng ngừa, tuy nhiên vaccine ung thư có 2 dạng, vaccine phòng ngừa ung thư và vaccine điều trị ung thư.

Vaccine phòng ngừa ung thư : Vaccine phòng ngừa ung thư được thiết kế để ngăn ngừa ung thư phát triển ngay từ đầu. Loại vaccine này hoạt động bằng cách nhắm mục tiêu các loại virus được biết là nguyên nhân gây ung thư, chẳng hạn như virus gây u nhú ở người (human papillomavirus: HPV) và virus viêm gan B (hepatitis B virus: HBV). Bằng cách ngăn chặn những virus này lây nhiễm vào tế bào và gây ung thư, vaccine có thể làm giảm nguy cơ phát triển ung thư. Ví dụ, vaccine HPV đã được chứng minh là có hiệu quả cao trong việc ngăn ngừa ung thư cổ tử cung do một số loại virus gây ra. Vaccine được tiêm cho những người trẻ tuổi trước khi họ bắt đầu hoạt động tình dục.

Vaccine điều trị ung thư : Vaccine điều trị ung thư được thiết kế để điều trị ung thư bằng cách kích thích hệ thống miễn dịch nhận biết và tiêu diệt tế bào ung thư. Vaccine hoạt động bằng cách đưa các kháng nguyên đặc hiệu ung thư vào cơ thể, gây ra phản ứng miễn dịch chống lại các tế bào ung thư. Hệ thống miễn dịch nhận ra các kháng nguyên đặc hiệu ung thư này là ngoại lai và tấn công chúng, dẫn đến việc tiêu diệt các tế bào ung thư.

Những thách thức của vaccine ung thư

Mặc dù có nhiều lợi ích tiềm năng của vaccine ung thư, nhưng việc phát triển và triển khai chúng còn phải đối mặt với một số thách thức. Một trong những thách thức chính, là làm thế nào để xác định các kháng nguyên đặc hiệu được sử dụng để phát triển vaccine. Các tế bào ung thư không đồng nhất và các kháng nguyên đặc hiệu của chúng cũng không đồng nhất nên rất khó xác định các kháng nguyên đặc hiệu cho tế bào ung thư.

Một thách thức khác là sự phức tạp của hệ thống miễn dịch. Hệ thống miễn dịch rất phức tạp và liên quan đến một số loại tế bào miễn dịch, bao gồm tế bào T (T cell), tế bào B (B cell) và tế bào sát thủ tự nhiên (Natural Killer cell). Do đó, việc phát triển vaccine có thể kích thích phản ứng miễn dịch mạnh mẽ chống lại tế bào ung thư đòi hỏi sự hiểu biết sâu về hệ thống miễn dịch và các cơ chế điều chỉnh phản ứng miễn dịch.

Ngoài ra, vaccine ung thư phải đối mặt với những thách thức pháp lý. Việc phát triển vaccine đòi hỏi đầu tư đáng kể về thời gian và nguồn lực, và việc phê duyệt theo quy định có thể là một quá trình lâu dài và phức tạp. Hơn nữa, vaccine ung thư thường liên quan đến các tác dụng phụ nghiệm trọng và hiệu quả của chúng có thể khó chứng minh trong các thử nghiệm lâm sàng.

Vaccine ung thư trong tương lai.

Bất chấp những thách thức, vaccine ung thư có nhiều hứa hẹn trong cuộc chiến chống ung thư. Những tiến bộ gần đây trong liệu pháp miễn dịch ung thư đã dẫn đến sự phát triển của một số loại vaccine ung thư mới nhắm vào các loại ung thư khác nhau. Những loại vaccine này đã cho thấy kết quả đầy hứa hẹn trong các thử nghiệm lâm sàng và mang lại hy vọng phát triển các phương pháp điều trị ung thư hiệu quả hơn.

Một trong những lĩnh vực hứa hẹn nhất của nghiên cứu vaccine ung thư là việc phát triển vaccine ung thư cá nhân hóa (personalized cancer vaccines). Vaccine ung thư cá nhân hóa được thiết kế để nhắm đến mục tiêu là các kháng nguyên đặc hiệu được tìm thấy trong tế bào ung thư của từng bệnh nhân. Bằng cách nhắm mục tiêu vào các kháng nguyên đặc hiệu được tìm thấy trong tế bào ung thư của bệnh nhân, vaccine này có khả năng hiệu quả hơn vaccine ung thư truyền thống. Đặc biệt là kết quả thử nghiệm lâm sàng gần đây đối với vaccine ung thư cá nhân hóa của Moderna.

Một lĩnh vực nghiên cứu vaccine ung thư khác là phát triển các liệu pháp kết hợp. Kết hợp vaccine ung thư với các phương pháp điều trị ung thư khác như hóa trị, xạ trị và chất ức chế checkpoint miễn dịch có thể nâng cao hiệu quả của vaccine ung thư. Các liệu pháp kết hợp đã cho thấy kết quả đầy hứa hẹn trong các thử nghiệm lâm sàng và mang lại hy vọng cho các lựa chọn điều trị ung thư hiệu quả hơn.

Nguyễn Tiến Sử, MD, PhD, MBA

🎓Tốt nghiệp Bác Sĩ Đa Khoa (MD), tại Đại Học Y Dược TP. HCM, VIETNAM (1995). 🎓Tốt nghiệp Tiến Sĩ Y Khoa (PhD), ngành Y Học Ứng Dụng Gene, tại Tokyo Medical and Dental University, JAPAN (2007). 🎓Tốt nghiệp Thạc Sĩ Quản Trị Kinh Doanh (MBA), ngành Global Leadership, tại Bond University, AUSTRALIA (2015).

#Cancer vaccines
#Vaccine ung thư