Genglycos – Liệu pháp gene đầu tiên được FDA phê duyệt điều trị bệnh tích tụ glycogen type Ia

Nguyễn Tiến Sử, MD, PhD, MBA

GENGLYCOS LÀ GÌ

Là một liệu pháp gene đơn liều dùng truyền tĩnh mạch, chứa hoạt chất pariglasgene brecaparvovec, do Ultragenyx Pharmaceutical Inc. nghiên cứu và phát triển. Genglycos được chỉ định như một liệu pháp hỗ trợ quản lý dinh dưỡng nhằm giảm lượng tinh bột tiêu thụ hàng ngày ở người lớn và trẻ em từ 8 tuổi trở lên mắc bệnh tích tụ glycogen type 1a (Glycogen Storage Disease Type Ia – GSDIa).

Chỉ định này được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt nhanh (Accelerated Approval) vào tháng 8 năm 2026, đánh dấu một bước tiến mang tính lịch sử: đây là liệu pháp gene đầu tiên được phê duyệt tác động trực tiếp vào nguyên nhân di truyền gốc rễ của bệnh GSDIa, mà trước đó bệnh nhân GSDIa hoàn toàn không có thuốc điều trị mà phải phụ thuộc hoàn toàn vào chế độ ăn uống tinh bột nghiêm ngặt suốt đời.

CƠ CHẾ TÁC DỤNG

Bệnh tích tụ glycogen type 1a (GSDIa) là một rối loạn chuyển hóa di truyền hiếm gặp do các đột biến ở gene G6PC, dẫn đến sự thiếu hụt enzym glucose-6-phosphatase alpha (G6Pase-α). Thiếu hụt enzym này khiến gan không thể giải phóng glucose tích trữ dạng glycogen vào máu, dẫn đến các cơn hạ đường huyết nghiêm trọng đe dọa tính mạng khi nhịn ăn, đồng thời gây tích tụ glycogen dư thừa trong gan gây gan to và suy chức năng chuyển hóa.

Genglycos hoạt động theo cơ chế bổ sung gene chức năng dựa trên công nghệ vectơ AAV:

1. Vận chuyển gene chức năng vào tế bào gan: Thuốc sử dụng vectơ virus liên kết adeno serotype 8 (AAV8) không gây bệnh để chuyển giao trực tiếp một bản sao lành lặn của gene G6PC vào bên trong các tế bào gan (hepatocytes).
2. Khôi phục sản xuất enzym nội sinh: Gene mới giúp tế bào gan tự tổng hợp enzym G6Pase-α có chức năng đầy đủ, khôi phục khả năng phân hủy glycogen thành glucose tự nhiên khi cơ thể có nhu cầu chuyển hóa.
3. Phục hồi đáp ứng nội tiết bình thường: Nhờ có enzym G6Pase-α, gan đáp ứng trở lại với các tín hiệu hormone (như glucagon, insulin, cortisol) để tự điều hòa nồng độ đường huyết trong máu khi nhịn ăn hoặc khi gặp stress chuyển hóa, từ đó giảm thiểu nguy cơ hạ đường huyết và giảm đáng kể gánh nặng phụ thuộc vào bột ngô.

HIỆU QUẢ LÂM SÀNG

Quyết định phê duyệt tăng tốc của FDA dựa trên dữ liệu tích cực từ thử nghiệm lâm sàng Pha 3, ngẫu nhiên, mù đôi, kiểm chứng với giả dược kéo dài 48 tuần GlucoGene (NCT05139316), thực hiện trên 46 bệnh nhân từ 8 tuổi trở lên mắc GSDIa:

• Giảm đáng kể nhu cầu sử dụng tinh bột: Ở mốc 48 tuần, nhóm bệnh nhân được điều trị bằng Genglycos đạt tỷ lệ giảm trung bình 31% lượng tinh bột tiêu thụ hàng ngày so với nhóm dùng giả dược (p < 0.001).
• Giảm số liều tiêu thụ trong ngày: Tiêu chí phụ của nghiên cứu cũng cho thấy nhóm sử dụng Genglycos giảm tương đương 1 liều tinh bột/ngày so với nhóm giả dược.
• Duy trì hiệu quả và An toàn mở rộng: Sau tuần 48, các bệnh nhân thuộc nhóm giả dược đã chuyển sang nhận điều trị bằng Genglycos và tiếp tục được theo dõi dọc trong các mốc 96 tuần và 144 tuần.
• Yêu cầu xác nhận lâm sàng sau phê duyệt: Như một phần của quy trình phê duyệt nhanh, Ultragenyx cam kết theo dõi thêm 2 năm dữ liệu an toàn và hiệu quả trên 50 bệnh nhân điều trị thương mại và 20 bệnh nhân đối chứng thông qua Chương trình Monitor Bệnh GSDIa (DMP), đồng thời theo dõi dài hạn toàn bộ bệnh nhân trong vòng 10 năm.

ĐIỀU TRỊ VỚI GENGLYCOS VÀ LƯU Ý KHI SỬ DỤNG

Genglycos được bào chế dưới dạng dung dịch đậm đặc để pha truyền tĩnh mạch.

• Liều lượng & Cách dùng:

• Liều khuyến cáo: Truyền tĩnh mạch một liều duy nhất với liều 1.0 × 10^13 genome copies / kg cơ thể.
• Phải được thực hiện tại cơ sở y tế chuyên khoa có đầy đủ trang thiết bị theo dõi và xử trí phản ứng truyền.

• Tác dụng phụ thường gặp:

• Tăng nồng độ enzym gan (transaminases) phản ánh tình trạng đáp ứng miễn dịch của gan đối với vỏ capsid AAV8.
• Phản ứng liên quan đến truyền dịch (sốt, ớn lạnh, buồn nôn).
• Tình trạng suy tuyến thượng thận tạm thời (adrenal insufficiency).

Chống chỉ định & Cảnh báo an toàn quan trọng:

• Chống chỉ định: Không sử dụng Genglycos cho những bệnh nhân đã xác định bị xơ gan nặng hoặc xơ hóa gan tiến triển (severe hepatic fibrosis or cirrhosis).
• Độc tính trên gan (Hepatotoxicity): Cần xét nghiệm chức năng gan (ALT, AST, Bilirubin toàn phần) trước khi truyền và theo dõi sát hàng tuần sau khi truyền. Cần cân nhắc sử dụng corticosteroid đường uống để kiểm soát tình trạng tăng enzym gan.
• Thải truyền vectơ (Vector Shedding): Vật liệu di truyền và vectơ virus có thể phân tán vào máu và thải qua nước tiểu, phân, nước bọt trong thời gian đầu sau khi truyền. Bệnh nhân và người chăm sóc cần thực hiện các biện pháp vệ sinh cá nhân nghiêm ngặt khi xử lý chất thải sinh học trong 3 tháng đầu sau khi nhận liệu pháp.
• Phụ nữ mang thai: Chống chỉ định hoặc không khuyến cáo sử dụng Genglycos trong thời kỳ mang thai do chưa có dữ liệu lâm sàng về độ an toàn trên thai nhi.

Tài liệu tham khảo
1. U.S. Food and Drug Administration (FDA). FDA Approves First Therapy for Patients aged 8 years and older with Glycogen Storage Disease Type Ia. FDA Press Release, August 19, 2026. https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-approves-first-therapy-patients-aged-8-years-and-older-glycogen-storage-disease-type-ia
2. Ultragenyx Pharmaceutical Inc. Ultragenyx Announces U.S. FDA Approval of GENGLYCOS™ Gene Therapy, the First-Ever FDA-Approved Treatment Designed to Treat the Underlying Cause of Glycogen Storage Disease Type Ia (GSDIa). Ultragenyx News Release, August 19, 2026. https://ir.ultragenyx.com/news-releases/news-release-details/ultragenyx-announces-us-fda-approval-genglycostm-gene-therapy
3. Ultragenyx Pharmaceutical Inc. GENGLYCOS™ (pariglasgene brecaparvovec-opnr) suspension, for intravenous infusion – Full Prescribing Information. Approved August 2026. https://www.ultragenyx.com/wp-content/uploads/2026/08/GENGLYCOS_USPI.pdf