Các loại hormone trong cơ thể, chức năng và ứng dụng trong y khoa (Phần 1)

19.08.2023 12:55 chiều

Hormone hay nội tiết tố có vai trò như chất truyền tin hóa học được sản xuất bởi các tuyến khác nhau trong hệ thống nội tiết. Chúng đóng một vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các quá trình sinh lý khác nhau và duy trì cân bằng nội môi trong cơ thể. Dưới đây là tổng quan về một số hormone quan trọng và chức năng của chúng:

1. Insulin

  • Insulin được tiết ra bởi tuyến tụy (pancreas), cụ thể là bởi các cụm tế bào được gọi là Tiểu đảo Langerhans (islets of Langerhans).
  • Chức năng chính của insulin là điều chỉnh lượng đường trong máu bằng cách cho phép các tế bào hấp thụ glucose để tạo năng lượng.
  • Trong lĩnh vực y tế, insulin được sử dụng để điều trị bệnh tiểu đường, một tình trạng mà cơ thể không sản xuất đủ insulin hoặc không sử dụng hiệu quả. Liệu pháp insulin giúp kiểm soát lượng đường trong máu ở những người mắc bệnh tiểu đường, ngăn ngừa các biến chứng.

2. Glucagon

  • Glucagon chủ yếu được tiết ra bởi các tế bào alpha của tuyến tụy (pancreas).
  • Chức năng chính của lucagon là tăng lượng đường trong máu bằng cách thúc đẩy quá trình chuyển đổi glycogen dự trữ trong gan thành glucose và giải phóng nó vào máu.
  • Trong lĩnh vực y tế, glucagon được sử dụng để điều trị hạ đường huyết nghiêm trọng trong các tình huống khẩn cấp, đặc biệt là khi người bệnh bất tỉnh và không thể ăn hoặc uống. Nó cũng có thể được sử dụng như một công cụ chẩn đoán cho một số quy trình hình ảnh y tế.

3. Hormone tuyến giáp (thyroid hormones)

  • Hormone tuyến giáp chủ yếu là thyroxine (T4) và triiodothyronine (T3), chúng được tiết ra ở tuyến giáp (thyroid gland) nằm ở vùng cổ.
  • Chức năng chính của hormone tuyến giáp là điều hòa quá trình trao đổi chất, sản xuất năng lượng và tăng trưởng của cơ thể. Những hormone này đóng một vai trò quan trọng trong việc duy trì nhiệt độ cơ thể, nhịp tim và nhiều quá trình sinh lý khác.
  • Trong lĩnh vực y tế, hormone tuyến giáp được sử dụng để điều trị chứng suy giáp, một tình trạng mà tuyến giáp không sản xuất đủ hormone. Thuốc nội tiết tố tuyến giáp tổng hợp, chẳng hạn như levothyroxine, được kê đơn để bổ sung sự thiếu hụt và khôi phục lại mức độ hormone tuyến giáp bình thường. Ngoài ra, hormone tuyến giáp cũng được sử dụng trong các xét nghiệm chẩn đoán để đánh giá chức năng tuyến giáp và phát hiện các rối loạn như cường giáp và suy giáp.

4. Hormone tuyến cận giáp (Parathyroid hormone : PTH)

  • Hormone tuyến cận giáp được sản xuất bởi các tuyến cận giáp (parathyroid glands), là những tuyến nhỏ nằm ở cổ, gần tuyến giáp.
  • Chức năng chính của PTH là điều chỉnh nồng độ canxi và phosphate máu, bằng cách kích thích giải phóng canxi từ xương, tăng hấp thu canxi trong ruột và giảm bài tiết canxi ở thận.
  • Trong lĩnh vực y tế, PTH rất quan trọng để chẩn đoán và quản lý các rối loạn liên quan đến chuyển hóa canxi, chẳng hạn như cường tuyến cận giáp (sản xuất PTH quá mức) và suy tuyến cận giáp (sản xuất PTH không đủ). Cường tuyến cận giáp có thể dẫn đến nồng độ canxi trong máu cao, gây sỏi thận và các vấn đề về xương. Suy tuyến cận giáp có thể dẫn đến nồng độ canxi trong máu thấp, dẫn đến chuột rút cơ, co giật và các biến chứng khác.

5. Cortisol

  • Cortisol được tiết ra bởi tuyến thượng thận (adrenal glands), cụ thể là vỏ thượng thận.
  • Chức năng chính của nó là điều chỉnh quá trình trao đổi chất, phản ứng miễn dịch và huyết áp.
  • Trong lĩnh vực y tế, cortisol tổng hợp (glucocorticoid) được sử dụng để điều trị các tình trạng khác nhau như viêm, dị ứng, rối loạn tự miễn và thay thế cortisol tự nhiên trong trường hợp suy thượng thận. Điều quan trọng là kiểm soát các tình trạng này và giảm viêm.

6. Testosterone

  • Testosterone chủ yếu được tiết ra bởi tinh hoàn (testicles) ở nam giới và một lượng nhỏ hơn bởi buồng trứng (ovaries) ở nữ giới.
  • Chức năng chính của nó là thúc đẩy sự phát triển của các đặc điểm sinh dục nam, chẳng hạn như râu trên khuôn mặt, giọng nói trầm hơn và phát triển cơ bắp. Nó cũng đóng một vai trò trong việc duy trì mật độ xương và sản xuất hồng cầu.
  • Trong lĩnh vực y tế, testosterone có nhiều ứng dụng khác nhau. Nó được sử dụng để điều trị các tình trạng như suy sinh dục (mức testosterone thấp), dậy thì muộn ở bé trai và một số loại vô sinh. Liệu pháp testosterone cũng có thể được sử dụng cho những người chuyển giới đang trải qua quá trình chuyển đổi giới tính. Tuy nhiên, điều quan trọng cần lưu ý là liệu pháp testosterone chỉ nên được kê đơn và theo dõi bởi các chuyên gia y tế do các tác dụng phụ và rủi ro tiềm ẩn.

7. Estrogen

  • Estrogen chủ yếu được tiết ra bởi buồng trứng (ovaries) ở phụ nữ. Một lượng nhỏ hơn được sản xuất bởi tuyến thượng thận (adrenal glands) và tế bào mở (fat cells).
  • Các chức năng của nó bao gồm điều hòa chu kỳ kinh nguyệt, hỗ trợ quá trình sinh sản và duy trì sức khỏe của xương.
  • Trong lĩnh vực y tế, estrogen được sử dụng để điều trị các tình trạng khác nhau như triệu chứng mãn kinh, mất cân bằng nội tiết tố và một số loại ung thư. Nó cũng có thể được sử dụng trong liệu pháp thay thế hormone để giảm bớt các triệu chứng của thời kỳ mãn kinh và cải thiện mật độ xương.

8. Prolactin

  • Prolactin chủ yếu được tiết ra bởi tuyến yên (pituitary gland) trước trong não.
  • Chức năng chính của nó là kích thích sản xuất sữa ở tuyến vú sau khi sinh con.
  • Trong lĩnh vực y tế, nồng độ prolactin được theo dõi để chẩn đoán các tình trạng như tăng prolactin máu (nồng độ prolactin tăng cao), có thể dẫn đến kinh nguyệt không đều, vô sinh và thậm chí là tiết sữa (sản xuất sữa không phù hợp). Điều trị có thể liên quan đến thuốc hoặc giải quyết nguyên nhân cơ bản.

9. Progesterone

  • Progesterone chủ yếu được tiết ra bởi hoàng thể (corpus luteum), một cấu trúc nội tiết tạm thời hình thành trong buồng trứng sau khi rụng trứng.
  • Chức năng chính của nó là chuẩn bị và duy trì niêm mạc tử cung cho quá trình mang thai.
  • Trong lĩnh vực y tế, progesterone có nhiều ứng dụng khác nhau. Nó thường được sử dụng trong biện pháp tránh thai nội tiết tố, liệu pháp thay thế hormone và các công nghệ hỗ trợ sinh sản. Ngoài ra, progesterone đóng một vai trò quan trọng trong thai kỳ để hỗ trợ sự phát triển của nhau thai và ngăn ngừa các cơn co thắt tử cung có thể dẫn đến sinh non.

10. Hormone tăng trưởng (Growth hormone : GH)

  • Chức năng chính của GH là kích thích tăng trưởng, sinh sản và tái tạo tế bào.
  • Trong lĩnh vực y tế, GH được sử dụng để điều trị các tình trạng như thiếu hụt GH ở trẻ em và người lớn, hội chứng Turner và bệnh thận mãn tính. Đôi khi nó cũng được sử dụng để giải quyết tầm vóc thấp ở trẻ em không phát triển với tốc độ bình thường.

(Còn tiếp)

Nguyễn Tiến Sử, MD, PhD, MBA

🎓Tốt nghiệp Bác Sĩ Đa Khoa (MD), tại Đại Học Y Dược TP. HCM, VIETNAM (1995). 🎓Tốt nghiệp Tiến Sĩ Y Khoa (PhD), ngành Y Học Ứng Dụng Gene, tại Tokyo Medical and Dental University, JAPAN (2007). 🎓Tốt nghiệp Thạc Sĩ Quản Trị Kinh Doanh (MBA), ngành Global Leadership, tại Bond University, AUSTRALIA (2015).

#Hormone
#Nội tiết tố